Beatriz Arraiz Nalda Gobernuak Errioxan duen ordezkariak kritikatu egin du Errioxako Gobernua diru-txartelen ezarpena arma gisa erabiltzen ari dela Gobernu zentralarekin gatazka sortzeko, epe laburreko politika alderdikoiaren prozesu batean, zeren urtarriletik aurrera autonomia-erkidegoek izango baitute, horretarako eskumen esklusiboa duten administrazioak diren heinean, diru-zorroko txartelak bakarka kudeatzeko ardura.
Arraiz Nalda hedabideen aurrean agertu da gaur goizean, diru-zorro txartelen ezarpenaren inguruan sortzen ari den informazio guztia argitzeko.
Ordezkariak azaldu duenez, diru-zorro txartelak egoera oso larrian dauden familientzako laguntza-eredu berri bat dira; izan ere, Estatuko batez bestekoaren %40 baino gutxiago kobratzen dute (urtean 6.725 euro baino gutxiago), eta beren ardurapean dituzte haurrak eta nerabeak. Horiek ezarrita, lehentasunezko helburua betetzen da: haurren pobreziaren aurka borrokatzea. Helburu hori Europako Batzordeak ezarri zuen diru-zorro txartelen programa finantzatzen duen Plus Europako Gizarte Funtsarekin (EGIF+).
Eredu berri horretarako trantsizioa errazteko, Espainiako Gobernuak aurten jarri du martxan sistema, modu iragankor eta berezian, 2025eko urtarrilera arte, autonomia-erkidegoei, horretarako eskumena duten administrazioei, beren kudeaketa-sistemak ezartzen laguntzeko eta Plus Europako Gizarte Funtsaren Laguntza Materialaren programari jarraipena emateko.
Gobernu autonomikoek, berriz, laguntza-sistema bat diseinatu behar zuten, kudeaketa-sistema hori txertatuko duena eta behar duten pertsona guztiei segurtasuna emango diena.
Halaber, ordezkariak argitu du garrantzitsua dela kontuan hartzea txartelak bitarteko bat direla, eta autonomia-erkidegoek dagoeneko dituzten beste bitarteko batzuei gehitu behar zaizkiela. Beraz, “lehendik daudenen osagarri den sistema da, eta gaur egun eskaintzen den laguntzaren indargarri bihurtzeko iritsi dira, ez ordezkatzeko”, gaineratu du.
Iragan urtarrilean, Gurutze Gorriak diru-zorro txartelen sistema martxan jartzeko Errege Dekretu bat onartu zuen, eta erakunde horrek apirilean zazpi supermerkatu-kate lizitatu zituen, guztira, txartel horiek erabili ahal izateko. Orduan, autonomia-erkidegoetako gobernuei jakinarazi zieten sistema eskura zutela, txartel horiek eskuratzeko baldintzak betetzen dituzten familiak identifikatzen has zitezen eta Gurutze Gorrira bideratu zitzaten, txartel horiek banatzea baimentzeko.
Arraiz Naldak zehaztu du badakiela gobernu autonomiko batzuek oso aurreratuta dutela lan hori. Izan ere, Kantabria hasi da dagoeneko familia batzuk Gurutze Gorrira bideratzen eta, laster, beste erkidego batzuk ere egongo dira.
Deribazioak jakinarazi gabe
Hala ere, ordezkariak bilera izan du gaur goizean Gurutze Gorriarekin, gure autonomia erkidegoko egoera zein den jakiteko. Oraingoz, Eskualdeko Gobernua da txanpon-txartelaren onuradunak erakunde horretara noiz bideratuko dituen oraindik jakinarazi ez duen eskualdeko administrazio bakarrenetakoa.
Arraiz Naldaren ustez, kezkagarria da Errioxako Gobernua bere betebeharrak saihesten eta informazio falta aitzakia gisa jartzen ari dela. Horren harira, argitu du Espainiako Gobernuak, Eskubide Sozialen Ministerioaren bidez, bi bilera egin zituela apirilaren 4an eta 19an autonomia erkidego guztietako talde teknikoekin, sistema hori martxan jartzeko azken xehetasunen berri emateko eta hainbat kontu konpontzeko.
Horrez gain, joan den astean beste bilera tekniko bat egin zuten Espainiako Gobernuak eta autonomia-erkidegoek, programaren ezarpenari buruzko xehetasunak aztertzen jarraitzeko. Lau erkidego joan ziren bileratik, horietako bat Errioxa.
Hori dela eta, ordezkariak azpimarratu du Errioxako Gobernuak eman behar dituela azalpenak zergatik ez zen bilera horretan egon sistema berri hori ezartzeko. Hori dela eta, azalpenak emateko eskatu dio Errioxako Gobernuari, “koherentzia faltaren erakusgarri argia delako informaziorik ez duelako kexatzea eta, aldi berean, programari buruzko informazio tekniko guztia errepasatu zen bilera batera ez joatea”.
Adierazi duenez, ez da egia autonomia erkidegoak informatu ez direnik, izan ere, bilerak egin dira diru-zorro txartelak ezartzeko, eta Gizarte Eskubideetako Ministerioak harreman iraunkorra izan du autonomietako talde teknikoekin, sortu den edozein zalantzari erantzuteko.
Gainera, gobernu autonomikoek gai horretan oinarrituta bidalitako gutunei ere erantzun die Ministerioak eta, azkenik, ostiral honetarako, maiatzaren 24rako, PPk gidatutako erkidegoek eskatutako Ezohiko Lurralde Kontseilua deitu dute, gobernu autonomikoek Espainiako Gurutze Gorriarekin elkarlanean kudeatu behar duten diru-txartelen sistema hori martxan jartzea ebaluatzeko.
Kontseilu horri dagokionez, azaldu du ez dela erabakirik hartuko txanpon-txartelen programaren aldaketei buruz, programa informatiboa baino ez delako. Autonomia-erkidegoek badakite ezin dela aldaketarik egin, programa duela bi urte itxi baitzen. Orduan onartu ziren EGFaren Oinarrizko Programan ezarritako diru-zorroko txartelak eskuratzeko betekizun orokorrak, zeinak Europar Batasunak haurren pobreziaren aurka borrokatzeko finkatu zuen lehentasunezko helburuan oinarritzen baitira.
Hori dela eta, ordezkariak adierazi du Ezohiko Lurralde Kontseilu horretako PPko autonomia erkidegoek eskatutako deialdia, tamalez, beste trikimailu bat besterik ez dela bere erantzukizuna ez onartzeko, hau da, txartelak jasotzeko eskubidea duten familiak identifikatu eta bideratzea.
Eredu berri bat
Txanpon-txartelen sistema Plus Europako Gizarte Funtsaren Laguntza Materialeko Oinarrizko Programaren barruan dago. Programa hori autonomia-erkidego guztiek onartu zuten, aho batez, 2021aren amaieran, eta tresna berri bat eskaintzen die autonomia-erkidegoetako exekutiboei, egoera oso ahulean dauden familiei arreta emateko dituzten zerbitzuen eta prestazioen zorroa indartzeko.
Hauek dira FSE+ programaren hiru finantziazio-ildoak:
1. Ingalaterra Txartelen birkarga, hau da finantziazioaren zatirik handiena, guztizkoaren %88, eta elikagaietara eta oinarrizko produktuetara bideratutako dirua da, aurten Gurutze Gorriak bakarrik jasoko duena.
2. Ingalaterra Laguntza teknikoa, % 5, eta, 2024an, Gurutze Gorrira soilik bideratzen da, sistema hori kudeatzeko.
3. Olaizola II Akonpainamendu neurriak, %7, autonomia erkidegoentzat dira eta ondoren auditoretzetan justifikatu behar dituzte.
Bere garaian erabaki zen programa soilik FSE+ Estatuko tartearekin finantzatzea, tarte autonomikoa askatzeko eta, horrela, gobernu autonomikoei baliabide gehiago eskaintzeko. Hala, autonomia-erkidego bakoitzak Europako Plus Gizarte Funtsaren % 7 du, behar izanez gero, gizarte-zerbitzuak edo gizarte-arretarako programak indartzeko edo Elikagaien Bankuen finantzaketa handitzeko, eta, hala, elikagaiak banatzeko sistema hori gaur egun daudenen osagarri izan dadin.