Puntukako gidabaimenaren bi hamarkadak aldaketa historikoa eragin dute Espainiako bide-segurtasunean

Uztailaren 1ean 20 urte bete ziren Espainian puntukako baimena indarrean jarri zenetik, azken hamarkadetan bide-segurtasunaren arloan bultzatutako neurri garrantzitsuenetako bat. Hura abian jartzeak paradigma aldaketa ekarri zuen bide-segurtasunaren politikan eta gidatzean erantzukizuna ulertzeko moduan, eta gidatzearen kultura berri bat sendotzen lagundu zuen, prebentzioan, arauak betetzean eta bideen erabiltzaileen erantzunkidetasunean oinarritua.

Bi hamarkada geroago, puntukako baimenak zehapen-sistema bat baino askoz gehiago dela erakutsi du, gidarien portaerak modu iraunkorrean aldatzera bideratutako gobernantza-tresna gisa finkatu da. Neurri zuzentzaileen, prestakuntza-ekintzen eta administrazio-prozeduren konbinazioan oinarritzen da haren eraginkortasuna. Horiek guztiek, pixkanaka, ohiturak aldatzen lagundu dute, eta nabarmen murriztu dute bide-istripuen kopurua.

20 urte hauetan, Espainia Europako erreferentziako herrialdeetako bat izan da bide-istripuei dagokienez. Aurrerapen hori heriotza-tasaren bilakaeran islatzen da: 2003an, milioi biztanleko 128 hildako izan ziren — Europako batezbestekoa baino % 25 gehiago —, eta 2024an, 37; neurri hori baino % 18 gutxiago.

Hobekuntza nabarmena da beste adierazle giltzarri batzuetan ere: segurtasun-uhalaren erabilera handitu egin da, 2006an ehuneko 72 izatetik 2024an ehuneko 98 izatera igaro baita, eta kaskoaren erabilera ere bai, ehuneko 96tik 98ra igo baita. Halaber, alkoholemia-kontroletan positibo emandakoak ehuneko 2,6tik 1era jaitsi ziren, eta baimendutako mugatik gora 20 km/h baino gehiago zirkulatzen ari zirela radar bidez detektatutako ibilgailuen ehunekoa ehuneko 5,45etik 0,06ra jaitsi zen.

Zigorrak, kendutako puntuak eta indar-galtzea

Puntukako Baimena indarrean dagoen hogei urteetan milioi erdi isun baino gehiago bideratu dira Asturiasen, puntu murrizketarekinHorrek agerian uzten du jokabide arriskutsuak zuzentzeko eta modu seguruagoan gidatzea sustatzeko tresna gisa duen zeregina. Erretiratutako puntuen bolumenak gora egin duen arren azken urteetan, igoera hori gidarien portaeraren okertze orokorragatik baino, hainbat arau-hauste gogortu dituzten araudi-aldaketengatik izan da.

Egindako aldaketen artean, nabarmentzekoak dira puntu-galera, alkohol- eta droga-kontsumoarekin lotutako arau-hauste larrienetarako (4 puntu kentzetik 6ra pasatu ziren), telefono mugikorra eskuan erabiltzearekin lotutakoetarako (3 kentzetik 6ra pasatu ziren), eta segurtasun-uhala, kaskoa eta gainerako babes-elementuak ez erabiltzearekin lotutakoetarako (3tik 4ra jaitsi ziren).

Asturiasen, 2024an, gidarien % 74 inguruk 15 puntu osorik ditu, eta % 90ek baino gehiagok 12 puntu edo gehiago.

Hala ere, azpimarratu behar da arau-hausle berrerorleen talde txiki batek jarraitzen duela. Bi hamarkada horietan, ia 8.000 gidarik puntu-saldoa agortzeagatik galdu zuten baimena; 2010ean erregistratu zen maximoa, orduan 1.103 indar-galera zenbatu baitziren, eta urteko batez bestekoa 500 ingurukoa izan zen.

Pilatutako esperientziak erakusten du, halaber, puntuak galtzeak berreziketa-lana betetzen duela. Gidabaimena galdu duten gidarien ia ehuneko 90ek behin bakarrik galdu dute, eta ia ehuneko 9k bi aldiz errepikatu dute. Hiru baimen-galera edo gehiago izan dituzten kasu iraunkorrenak gutxienekoak dira, sistema ezarri zenetik erregistratu diren indarraldi-galeren ehuneko 1,3 besterik ez baitute izan.

Berreziketa, jokabidea aldatzeko tresna

Bideko sentsibilizazio- eta berreziketa-ikastaroak puntukako baimenaren zutabe gisa finkatu dira, puntuak eta baimenak berreskuratzea eta arrisku-jokabideak aldatzera eta mugikortasun seguruagoa sustatzera bideratutako kontzientziazio-lana uztartu baitira. Sistema ezarri zenetik 3.500 ikastaro baino gehiago eman dira, eta horietatik 38.000 gidari baino gehiago igaro dira.

Baimendutako zentroen sareak hazkundea izan du: 2006an 6 zentro zeuden, 2018an 10, eta 2024an 25. Igoera hori ikastaroak emateko ereduaren liberalizazioak eragin du, eta horri esker 2024an ca268 prestakuntza-ekintza eman ziren, orain arte erregistratutako zifrarik altuena eta 2.237 gidarira iritsiz.

Gainera, 2025eko otsailetik aurrera, saldo positiboa duten gidariek bi puntu gehigarri lor ditzakete, gidatze seguru eta eraginkorreko ikastaroak borondatez eginez, motorren erabiltzaileen eta turismoen gidarien trebetasunak hobetzeko diseinatuak.

Eredu arrakastatsua, gizarte konprometituari esker

Puntukako baimenak arrakasta izan du administrazio publikoen baterako konpromisoari esker; izan ere, gero eta gehiago parte hartzen dute udalek puntuak galtzea dakarten arau-hausteen kudeaketan.

Ahalegin horri gehitu zaio trafikoko biktimen eta haien elkarteen ekarpen erabakigarria, baita gizarte zibilarena, komunikabideena eta gero eta kontzientzia handiagoa duten herritarrena ere. Horien guztien inplikazioak bide-segurtasuna balio partekatu gisa sendotzen lagundu du, eta hori islatu da sistemak gizartean duen onarpen zabalean eta gidatzean erakusten diren portaeren hobekuntza progresiboan.

Bi hamarkadako funtzionamenduaren ondoren, puntukako baimenak etapa berri bati ekingo dio, eta horren jarduera-ildoak arau-hausle berrerortzaileei zuzendutako neurriak gogortzera bideratuta daude, bereziki arrisku handiko jokabideetan, hala nola mugikorra bolantean erabiltzean edo alkoholaren eta drogen eraginpean gidatzean.

Era berean, Europa gero eta integratuago dagoen testuinguruan egingo du aurrera, estatu kideen arteko lankidetza estuagoa bultzatuz, informazio-trukea, arau-hausleen identifikazioa eta mugaz haraindiko zehapenen betearazpena errazteko.

Oroitzapenezko ekitaldia

Atzo, asteazkena, oroitzapenezko ekitaldi bat egin zen, Espainian puntukako baimena ezartzea posible egin zuten protagonista nagusiak bildu zituena. Topaketan parte hartu zuten administrazio publikoetako ordezkariek, biktimen elkarteek, unibertsitateek, komunikabideek, bide-segurtasuneko adituek eta eredu horren garapenean eta sendotzean zeregin erabakigarria izan zuten beste kolektibo batzuek.