Konstituzioaren 2. artikuluak nazionalitate eta eskualde ezberdinen autonomiarako eskubidea eta horien guztien arteko elkartasuna aitortu eta bermatzen ditu. Halaber, 158.2 artikuluak honako hau ezartzen du: “Lurraldeen arteko desoreka ekonomikoak zuzentzeko eta solidaritate-printzipioa gauzatzeko, Konpentsazio Funts bat eratuko da inbertsio-gastuetarako. Funts horren baliabideak Gorte Nagusiek banatuko dituzte autonomia-erkidegoen eta probintzien artean, hala badagokio.”

Elkartasun printzipio hori gauzatzeko, Autonomia Erkidegoak Finantzatzeari buruzko irailaren 22ko 8/1980 Lege Organikoa (AEFLO) 16. artikuluan Lurralde arteko Konpentsazio Funtsaren printzipio orokorrak jaso zituen, bai eta funts hori arautzen duten oinarrizko arauak ere, eta ezarri zuen lege arrunt batek jasoko duela bere araudi espezifikoa.

La 22/2001 Legea, abenduaren 27koa, Lurralde arteko Konpentsazio Fondoak arautzen dituenaGaur egun arautzen duena, Lurralde arteko Konpentsazio Funtsari buruzko 2001eko uztailaren 27ko Zerga eta Finantza Politikako Kontseiluaren bi gomendio jasotzeko aldarrikatu zen:

• Ceuta eta Melilla hiri autonomoak funts horren onuradun diren lurralde gisa sartzea.

• Funtsaren ehuneko 25, gehienez ere, funtsak berak finantzatutako inbertsioei lotutako funtzionamendu-gastuak finantzatzeko erabiltzea. Horren ondorioz, bi funtsetan banatu ziren, bata Konpentsaziokoa eta bestea Osagarria.

Estatuko Aurrekontu Orokorren 33. atalean, lurraldearteko bi konpentsazio-funts horien kredituak barne hartzen dira.

a. Funtsaren lurralde-eremua:

Estatuko Aurrekontu Orokorren Legeak zehazten du zer autonomia-erkidego izango diren Funtsaren onuradun, haien garapen txikiagoa kontuan hartuta, hau da, Erkidegoko batezbestekoaren ehuneko 75etik beherako per capita errenta dutenak. Erkidego horiek bat datoz Europar Batasunak 2000-2006 programazio-aldiko 1. helburuko egitura-funtsen onuradun diren eskualdeen barruan sartzen dituenekin.

Konpentsazio Funtsa eta Funts Osagarria gutxien garatuta dauden lurraldeetan inbertsio-gastuak finantzatzeko erabiltzen dira, lurralde onuradunean errenta eta aberastasuna sortzea zuzenean edo zeharka sustatzen duten lurraldeetan, hain zuzen. Zehazki, Funts Osagarria, haren onuradun diren lurraldeek eskatuta, Konpentsazio Funtsaren edo funts horren kargura finantzatutako inbertsioak abian jartzeko edo abian jartzeko beharrezko gastuak finantzatzeko erabili ahal izango da, gehienez ere bi urteko epean. Horri dagokionez, proiektua gauzatzen bukatzen den unean hasiko dira urteak zenbatzen.

Gaur egun, autonomia-erkidego hauek dira onuradunak: Andaluzia, Galizia, Gaztela eta Leon, Extremadura, Gaztela-Mantxa, Valentziako Erkidegoa, Kanariak, Asturiasko Printzerria, Murtziako Eskualdea, Kantabria eta Ceuta eta Melillako autonomia-estatutua duten hiriak, abenduaren 27ko 22/2001 Legearen xedapen gehigarri bakarrarekin bat etorriz.

b. Fondoen zenbatekoa:

Konpentsazio-funtsa ezin izango da inbertsio publikoak osatzen duen kalkulu-oinarriaren ehuneko 22,5 baino txikiagoa izan. Ondorio horietarako, inbertsio publikotzat joko da Estatuaren eta haren erakunde autonomoen aurrekontuetan sartutako ekitaldiko gastu guztiak, inbertsio erreal berri zibilei dagozkienak.

Funts Osagarria urtero hornituko da autonomia-erkidego eta autonomia-estatutua duen hiri bakoitzerako, dagokion Konpentsazio Funtsaren ehuneko 33,33ri dagokion zenbatekoarekin.

c. Funtsa banatzeko irizpideak:

Konpentsazio Funtsa Konpentsazio Funtsak arautzen dituen 22/2001 Legearen 4. artikuluan ezarritakoaren arabera banatzen da, eta autonomia-erkidego jasotzaileen artean banatzen da, AEFLOren 16. artikuluan ezarritako irizpide edo aldagaien arabera. Hala ere, 22/2001 Legea da haztatzen duena, eta pisu erlatibo handiagoa ematen dio erkidego bakoitzaren zuzenbide erlatiboko biztanleriari, funtseko erkidego onuradunen multzoari dagokionez (ehuneko 87,5). Beste aldagai batzuk hauek dira: autonomia-erkidego bakoitzak azken hamar urteetan izan duen migrazio-saldoa (ehuneko 1,6), erkidego bakoitzeko langabeen eta aktiboen arteko zatidura (ehuneko 1), erkidego bakoitzaren azalera (ehuneko 3) eta erkidego bakoitzeko erakunde berezien kopurua (ehuneko 6,9).

Legean ezarritako irizpideekin eta haztapenekin Konpentsazio Funtsa banatu ondoren, lortutako emaitza zuzendu egiten da lurralde bakoitzeko biztanleko errentaren alderantzizkoaren eta uhartetasunaren arabera.

Ceuta eta Melillako autonomia-estatutua duten hirien kasuan, 22/2001 Legearen 2. artikuluaren 1.b) paragrafoaren eta 6. artikuluaren arabera finantzatuko dira.