2024ko apirilaren 1a.- Espainiako Gobernuak Konstituzio Auzitegira igorriko ditu Memoria Demokratikoaren arauketa indargabetzen duten eta Aragoiko, Valentziako Erkidegoko eta, oraintsuago, Gaztela eta Leongo erkidegoetan bultzatu diren lege autonomikoak. Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko Ministerioak aztertuko du ea legedi autonomiko horiek urratu egiten dituzten 2022ko Memoria Demokratikoaren Legea eta Espainiak sinatutako zuzenbide humanitarioko nazioarteko itunak.
Gaztela eta Leongo PPko eta Voxeko talde parlamentarioek Concordiako lege autonomikoaren proposamena aurkeztu zuten joan den asteartean, erkidegoko aurreko Gobernuak onartutako Memoria Historiko eta Demokratikoaren egungo Dekretua indargabetu nahi duena. Lehenago, joan den otsailaren erdialdean, Aragoiko Gobernuak indargabetu egin zuen 2018an aurreko exekutiboak bultzatutako Memoria Demokratikoaren Lege autonomikoa. Gauza bera egin zuen Valentziako Erkidegoak ere, martxoaren 21ean, PPren eta Voxen eskutik, egungo 2017ko Memoria Demokratikoaren Valentziako Legea ordezkatzeko Concordiaren Lege autonomikoa aurkeztu zuenean.
“Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko Estatu idazkaritzek PPk eta Voxek osatutako gobernuak Memoria Demokratikoaren aurka bultzatzen ari diren lege eta lege proposamenak aztertu dituzte. Aragoiri dagokionez, 2018ko lege autonomikoa indargabetzeko araua onartu du dagoeneko, eta Gobernuak Aldebiko Batzordea aktibatuko du akordioa lortzen saiatzeko. Hori lortzen ez bada, Auzitegi Konstituzionalera joko dugu”, adierazi du Angel Victor Torres Lurralde Politika eta Memoria Demokratikoko ministroak. Valentziako Erkidegoari eta Gaztela eta Leoni dagokienez, ministroak argitu du zerbitzu juridikoak testuak aztertzen ari direla, eta, “egokia bada, konstituzio-kontrakotasuneko helegiteak ere jarriko dituzte”, adierazi zuen.
“Akordioen Ministerio bat da hau, baina egia da, halaber, mekanismo batzuk dagoeneko arbitratuta daudela, eta, adostasunera iristen ez bagara, Auzitegi Konstituzionalera joko dugula Legea betetzen dela bermatzeko”, adierazi du ministroak. “Memoria Demokratikoaren Legea biktima guztiei egindako kaltea konpontzeko da, baina Gerra Zibila irabazi zuen bandokoak frankismo garaian atera zituzten hobitik. Ez zen gauza bera gertatu ordena konstituzionala eta demokratikoa defendatzeko borrokatu zutenekin, eta Lege hau haiek babesteko dago”, gaineratu zuen.
Aragoiko hobitik ateratzeko bermea
Torresek argitu nahi izan du “bai Aragoin, bai Espainiako edozein txokotan, Gobernuak Estatuko Legea aplikatuko duela” eta ziurtatu du Lurralde Politika eta Memoria Demokratikoko Ministeriotik gorpuzkiak ateratzeko diru-laguntzak ematen jarraituko dutela. “Aragoin ez da hobirik geratuko hobitik atera gabe”, bermatu du ministroak. 2018ko Memoria Demokratikoaren Lege autonomikoa indargabetzen duen Aragoiko Legeak, aurreratu den bezala, “nazien kontzentrazio-esparruetan preso eta errepresaliatuak izan ziren pertsonei edozein omenaldi ukatzea bezalako alderdiak ditu, hobien mapa ezabatzen du eta komunitatean inplementatzen ari ziren Memoria lekuen inbentarioa kentzen du”, Angel Victor Torresek adierazi duenez, inbentario horretan lanean jarraituko dela azpimarratuz, baita Giza Eskubideen Legea zorrotz aplikatzen ere, “Nazioarteko Zuzenbidea urratzen ari direlako”.
Gaztela eta Leongo Konkordiaren lege autonomikoaren proposamenari dagokionez, honek “1931tik 1978ra arteko Espainiako historia ohoratu eta babestea” aipatzen du, II. Errepublikako urteak barne, beraz -Valentziako Erkidegoaren lege-proposamenak egin zuen bezala-, eta Francoren Diktadura aipatu edo gaitzetsi gabe. “Onartezina da II. Errepublikako (1931-1936) urte demokratikoak Gerra Zibilaren ondorengo Diktadurarekin eta haren ondorioekin berdintzen saiatzea”, gaineratu du ministroak, “demokrazia totalitarismoarekin parekatzerik ez dagoela” uste baitu.
Aragoiko, Valentziako Erkidegoko eta Gaztela eta Leongo erkidegoetan bultzatutako arau horien planteamenduak postulatu errebisionistetan oinarritzen dira, eta argudio hauek erabiltzen dituzte, besteak beste: ez dagoela adostasun historikorik Errepublikaren, Gerra Zibilaren eta frankismoaren etapei buruz, edo belaunaldi berriek etapa haietan gertatutakoaren ikuspegi partziala jaso dutela, eta, hala, Espainiako gizartea zatitzea erraztu dela. “Diktadura frankista zuritzen duten planteamendu batzuk dira, 1936tik 1939ra Espainiako Gerraren eragile gisa Estatu Kolpea izatea ukatzen dute, gertatutakoaren egia ez ezagutzea nahi dute eta, okerragoa dena, biktimak berriz ere ahanzturara kondenatzen dituzte”, gaineratu du Torresek.
Benetako adostasuna
PPk eta Voxek aldarrikatzen duten “iragana gainditzeko konkordiari” buruz, Angel Victor Torresek argi utzi nahi izan du “benetako konkordia demokrazia eta giza eskubideak errespetatzea” dela. Ministroaren aburuz, PPk “Voxi men egiten dio eta ultraeskuindarrarekiko otzana da. 2018ko Aragoiko Legeak PP haren zuzenketa batzuk jasotzen zituen. Orain, Voxek hala adierazita, bere garaian eurek proposatutako zuzenketak zituzten artikuluak jasotzen zituen lege bat indargabetu dute”.
Ministroaren ustez, arau autonomiko horiek, “gaizkiulertu adostuaren bidez, Gerraren eta diktadura frankistaren biktimen memoria lurperatu nahi dute”. Torresek berretsi du Memoria Demokratikoari buruzko urriaren 19ko 20/22 Legea betetzen dela zainduko duela. “Espainiako Gobernua erabakita dago Legea zalantzarik egin gabe betetzeko eta herrialdeko azken bazterreraino eramateko, demokrazia zaintzeko, hori baita daukagun gauzarik baliotsuena”, amaitu zuen.