Ministroen Kontseiluak Kantabriako 1/2024 Legea Konstituzio Auzitegian aurkaratzea onartu du gaur, Estatu Kontseiluaren aldeko irizpenarekin. Lege horrek 8/2021 Legea, Kantabriako Memoria Historikoarena eta Demokratikoarena, indargabetzen du.
Nabarmendu behar da Kantabriako Autonomia Erkidegoak uko egin ziola Estatuak Konstituzio Auzitegiaren Lege Organikoaren 33.2 artikuluko prozedura irekitzeko egindako gonbidapenari, elkarrizketaren bidez Aldebiko Lankidetza Batzordean akordioa lortzen saiatzeko.
Gobernuak Kantabrian duen ordezkariak, Eugenia Gomez de Diegok, erabaki horren balorazio politikoa egin du, eta Jaurlaritzak memoria historikoaren eta frankismoaren biktimen duintasunaren defentsarekin duen konpromisoa azpimarratu du. "PP eta Vox pintzak Kantabriako Memoria Legea indargabetu zuenetik jada iragartzen dugu Espainiako Gobernuak Zuzenbide Estatuko bitarteko guztietara joko duela, frankismoaren biktimen memoria demokratikoa eta duintasuna babesteko", esan du Gomez de Diegok.
Memoria historikoaren arloan Estatuko legedia betetzen dela bermatzeko beharra defendatu du ordezkariak. "Gure betebeharra legea eta giza eskubideak defendatzen jarraitzea da, gure Konstituzioak agintzen duen bezala. Horregatik jotzen du Espainiako Gobernuak Auzitegi Konstituzionalera, betetzen dela bermatzeko", berretsi du.
Gomez de Diegok gogorarazi duenez, Memoria Demokratikoaren Legearen helburua Gerra Zibilaren eta diktaduraren biktima guztiei egindako kaltea konpontzea da. "Alderdi irabazlearenak frankismo garaian hobitik atera zituzten bitartean, ordena konstituzional eta demokratikoari eusteko borrokatu zutenek, 2025ean, jarraitzen dute, euren duintasuna defendatzen jarraitzeko ardura izango duen gobernu demokratiko baten beharrean", azpimarratu du.
Horren harira, memoria historikoa zaindu eta zabaltzeko Jaurlaritzak duen "erantzukizun instituzionala" azpimarratu du. "Gobernu demokratiko gisa eta demokrata konbentzitu gisa, gure erantzukizuna da basakeriaren aurrean erresistentziaren memoria mantentzea eta zabaltzea", adierazi du.
Era berean, "memoriak gorrotozko diskurtsoetatik libre dagoen gizartea eraikitzen jarraitzeko eta errespetuan, giza eskubideetan eta elkarbizitzan oinarritutako aliantzak ehuntzeko" interpelatzen gaituela azpimarratu du.
Gomez de Diegok gogorarazi duenez, azken urtean, Espainiako Gobernuak Kantabrian duen Ordezkaritzak hainbat ekitaldi egin ditu estatu-kolpearen biktimen senideei kalte-ordainak eta aitorpen pertsonalak emateko. "Senideen memoria bizirik mantentzeko borrokatu diren pertsona sinesgaitzak ezagutu ahal izan ditut pertsonalki, eta min handiz kendu zizkieten", adierazi du.
Azkenik, Gobernuaren ordezkariak mezu bat helarazi die memoria historikoaren garrantzia gutxiesten dutenei. "Eskuinak 'aitonaren batailatxoak' aipatzen ditu. Errespetua eskatzen diet hainbeste aitona-amonei, jazarpena eta mila gehiegikeria jasan zituzten hainbat pertsonari, kolpista batzuen aldetik, eta diktadura-erregimen bat, frankista bezalakoa. Gizarte gisa, ezin dugu onartu injustiziarekiko tolerantzia hori, laxotasun moral hori, hori baita espiritu antidemokratikoaren ernamuina", amaitu du.
Oinarri juridikoak
Kantabriako Legeak ez du memoria demokratikoaren legedi autonomikoaren indargabetze tekniko edo aseptikorik egiten, baizik eta Memoria Demokratiko autonomikoaren legearen aurreikuspen guztiak ezabatzen ditu, biktimen estatutu juridikoa erabat indargabetzen du, baita Estatuko Legea eraginkortasunez aplikatzea ahalbidetzen zuten elkarlanerako aurreikuspenak ere. Ondorioz, indargabetze honek Memoria Demokratikoaren Legea (LMD) betetzea kaltetzen du.
Gure Zuzenbidean argi eta garbi dago memoria-betebeharra Memoria Demokratikoari buruzko Legearen 34. artikuluan ezarrita dagoela. Espainiako Konstituzioaren 149.1.1 artikuluaren arabera, Estatuak eskumen esklusiboa du konstituzio-eskubideak egikaritzean eta konstituzio-eginbeharrak betetzean espainiar guztien berdintasuna bermatzen duten oinarrizko baldintzak arautzeko.
Betebehar horrek herri-administrazio guztiei eragiten die, Memoria Demokratikoari buruzko Legearen 14. artikuluak ezartzen duen bezala, zeinak lege honi lotutako lankidetza- eta subsidiariotasun-printzipioak jasotzen baititu bereziki.
Bestalde, gogoratu behar da Memoria Demokratikoaren Legea Espainiako Konstituzioaren 149. artikuluan oinarritzen dela. Artikulu horrek Estatuari esleitzen dio Konstituzioaren 27. artikulua garatzeko oinarrizko arauen gaineko eskumen esklusiboa, botere publikoek alor horretan dituzten betebeharrak bermatzeko.
Era berean, Memoria Demokratikoari dagokionez, curriculuma eguneratzearekin eta irakasleak prestatzeko jarduerekin lotutako aurreikuspenak indargabetzeak –Autonomia Erkidegoaren eskumen esklusiboko jarduerak baitira– berriz ere planteatzen du ez dela bideragarria Estatuko Legearen aurreikuspenak praktikan aplikatzea hezkuntza-arloari dagokionez, Espainiako Konstituzioaren 149. artikuluaren babesean ezarrita baitaude.
Estatu Kontseiluaren gehiengoaren irizpenak, gainera, “lege osoa inpugnatzea bidezkoa” dela ikusten du.
Beraz, aurkaratzea bidezkoa da, bai Konstituzioan ezarritako lankidetza-betebeharra soilik urratzen dela ikusten bada, bai Estatuko araudian eta, bereziki, Memoria Demokratikoari buruzko Legearen 14. artikuluan ezarritako lankidetza-betebeharra urratzen dela ikusten bada, bai urratze horrek nahitaez berekin dakarrela konstituzio-eskubideak urratzea, zeinak lankidetza-betebehar horren ondoriozko betebeharrak ezartzen dituzten arau juridikoen oinarri baitira, Espainiako Konstituzioaren 10.2 artikuluan ezarritako giza eskubideen urraketa larrien biktimei administrazio publiko guztiek arreta eman diezaieten bermatzeko, Espainiako Memoria Demokratikoari buruzko Legearen arabera, Espainiako Konstituzioak berretsitako giza Eskubideen Legearen 10. artikuluan ezarritakoaren arabera.
Azken batean, bi argudio desberdin dira, baina elkarri lotuak, eta ondorio berera garamatzate, hau da, arau autonomikoa, oro har, Konstituzioaren aurkakoa izatea.