- Marisol Garmendiak mugako enklabe enblematikoaren kalifikazioa berretsi du Espainiako Errepublikaren Erbestealdiaren Egunean
“Irun Hiribide Zubia oroimen lekutzat hartuko da”. Hala adierazi du Marisol Garmendia Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkariak, Errepublikaren Erbestealdiaren Eguna mugako pasabide enblematikoan ospatu den ekitaldian. Omenaldian Cristina Laborda Irungo alkateak ere parte hartu du, besteak beste. Enklabe hori Memoriaren Leku gisa berretsiko da datozen hilabeteetan, Gernika-Lumok Euskadin oraingoz parte hartzen duen zerrendan sartzeko. Aztertzen ari dira beste gune batzuk, hala nola Gasteizko San Frantzisko Asiskoaren eliza (bertan hartuko du ostatu Martxoaren 3ko Memorialak), Untzaga plaza eta Eibarko Udaletxea (bertan aldarrikatu zen II. Errepublika). Adierazpena Memoria Demokratikoaren legeak jasotzen duen tresnetako bat da, askatasunen aldeko borrokari lotutako garrantzi historiko bereziko espazioak seinalatzeko, “oroitzeko, omentzeko, didaktikarako eta erreparaziorako” funtzioarekin.
“Iaz, Irungo Udalak Espainiako Gobernuari eskatu zion zubia Memoria Leku izendatzeko. Eta gaur iragarri dezaket hala izango dela, nahiz eta iragarki ofizialerako oraindik hilabete batzuk falta diren, izapide administratibo guztiak amaitzeko behar den denbora. Baina erabakia hartuta dago jada Espainiako Gobernuaren aldetik”, jakinarazi du Marisol Garmendiak Espainiako Gobernuak EAEn duen Ordezkaritzak eta Irungo Udalak antolatutako ekitaldian. Ekitaldian izan diren agintarien artean, Jose Antonio Rodriguez Ranz Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen, Memoriaren eta Lankidetzaren sailburuordea eta Manuel Arartekoa daude.
Lezertua; Aintzane Ezenarro Gogora Institutuko zuzendaria; Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Iraunkortasun diputatu eta diputatuordea, eta Azahara Dominguez Gipuzkoako Mugikortasun, Turismo eta Lurralde Antolaketa diputatua, baita elkarte memorialisten ordezkariak ere.
Marisol Garmendiak gogorarazi du Espainiako erbestealdi errepublikanoaren biktimen omenaldia Zubi Etorbidean gertatzen dela, “1936ko irailaren 4an, milaka irundarrek beren tresnekin gurutzatu zutelako Frantziarako zubi hori, Gerra Zibiletik eta gero diktadura frankistatik ihes egiteko. Bidasoa ibaiaren gaineko pasabide horretan bertan, Gestapok agintari frankisten esku utzi zuen Lluis Companys, Kataluniako Generalitateko presidentea, gerora fusilatu zutena”.
Bestalde, Cristina Laborda Irungo alkateak erbesteratu haiekiko enpatia ere erakutsi nahi izan du. “Askatasuna eta demokrazia bezalako baloreak defendatzeko ihes egin behar izan zuten hainbeste pertsonen borroka gogoratzeko eta, batez ere, aldarrikatzeko eguna da gaurkoa. Oso leku berezian gaude, eta oso egokia, hain zuzen ere, batasunaren indarra ikusarazteko. Zubi horretatik ihes egin zuten ehunka lagunek, bereizketa fisiko eta sinbolikoa sortuz”.
Urteen poderioz, Puente Avenidak bere izateko arrazoia aldatu du, eta, gaur egun, batasun elementua da, Labordak azpimarratu duenez. “Puente Avenida hau Leku berezia da, historiaz eta istorioz betea. Baina banantzeko elementua izateari utzi dio eta horren bidez aukera ematen digu gure lurraldea, eta noski, pertsonak, konektatu eta batzeko”.
Gobernuko ordezkariak, Irungo alkateak eta gainerako agintariek lore eskaintza egin dute erbesteko biktimen oroimenezko plakan, inguruetan dagoen interpretazio zentroa bisitatu aurretik.
“Erbestea beti da gauza beldurgarria”, esan du Marisol Garmendiak bere hitzaldian. “Hemen gauden bitartean, pertsona asko daude une honetan beren aberria bortxaz uzten eta beste norabait alde egiten.
goseteak, gerrak eta indarkeriak. Eta gogora dezagun hori izan zela, uneren batean, Diktadurak eta Gerra Zibilak jazarri eta jazarri zituzten espainiarrei gertatu zitzaiena, gure historiako orrialderik beltzena”, ekarri du gogora.
Iraganeko ikasgaiak
Gobernuko ordezkariak iraganetik lezioak erauztera gonbidatu ditu bertaratutakoak, oraina eta etorkizun solidarioagoak eraikitzeko. “Erbesteratu asko maitasunez eta elkartasunez hartu zituzten emigratu behar izan zuten herrialdeek. Beste batzuek, ordea, arrazakeriaren begiekin ikusten zituztenen mespretxua eta ulermen falta jasan zuten, lana eta eskubideak kenduko zizkieten arrotz hutsak bailiran. Horregatik da hain garrantzitsua erbesteratuei laguntzearen garrantzia gogoraraztea. Eta are gehiago orain, xenofobia berpizten ari den garaiotan, eta batez ere eskuin eta eskuin muturretik elkartasun ezaren agerraldiak sortzen ari diren garaiotan. Erbesteratu haien oroitzapenak behartsuenekiko enpatia indartu behar du gugan”, esan du.
Etorkizuna eraikitzeko iragana argitu beharra defendatu du Garmendiak. Ildo horretan Espainiako Gobernuak garatu duen politika aldarrikatu du Espainiako Gobernuaren ordezkariak. “Pedro Sanchez buru duen Gobernuak erbestealdi errepublikanoaren memoria berreskuratu nahi du Espainiarentzat. Eta horren froga da Memoria Demokratikoaren Legea, Estatuak erbestealdia omentzen duela eta espainiarren artean ikuspegi indarberritzaile, inklusibo eta pluralarekin ezagutarazteko ahalegin guztiak egiten dituela frogatzen duena. Konkordiak memorian oinarrituta egotea merezi du, eta ez ahanzturan”.
Estrategia horrek, ahanzturarenak, Marisol Garmendiaren zentsura merezi izan du eskuinak eta eskuin muturrak aplikatutako politikak gogoratzean. “Orain ikusten ari gara Alderdi Popularrak eta Voxek gobernatutako zenbait erkidegok ‘Concordia legea’ asmatzen dutela, 1931tik 1978ra bitarteko Espainiaren historiaren ikuspegi mistifikatzailean oinarrituta. Egia esan, gaur egun indarrean dauden memoria demokratikoko politikak indargabetzeko saiakera da, Errepublika mozkortzearekin batera, bere akats eta akats guztiekin gure iraganari begiratzean ikus dezakegun esperientzia demokratikorik garrantzitsuena baita. NBE bera ere matxinatu egin da ‘konkordia lege’ horien aurka, eta negazionismoaz ohartarazten du”, kritikatu du.
Gobernuaren ordezkariarentzat, jarraitu beharreko ildoa oso bestelakoa da. “Historiaren une honetan intoleranteei aurre egiteko eta Sekula Gehiago Ez konpromisoa hartzeko aukera eta ardura dugu”, amaitu du.