Gizarte-kohesioa da legealdi honetan Espainiako Gobernuak bultzatu dituen politiken oinarri ukaezinetako bat. Beatriz Arraiz Nalda Espainiako Gobernuak Errioxan duen ordezkariak azken urteetan aurre egin behar izan zaien egoera konplexuei –COVID-19ak eragindako osasun krisiak eta Ukrainako gerrak eragindakoei, esaterako– aurre egiteko pertsonak eta klase ertain eta langilearen babesa ardatz hartu dituzten neurri ezberdinak balioan jarri ditu.
Hala, Arraiz Naldak gogora ekarri du “joera sozialeko politikak lehentasuna” izan direla, eta pentsiodunen erosteko ahalmenari eustea Legez bermatzean pentsioak duintzeko konpromisoan emandako aurrerapausoa jarri du adibide gisa. Errioxan, 72.000 pentsiodun baino gehiago bizi dira, eta, horien artean, ia 49.500ek jasotzen dute erretiroagatiko pentsio bat; urtean, batez beste, 1.455,58 euro igoko dira nominak.
Aipatu du, halaber, Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera Errioxako 4.130 etxetara iritsi dela, eta horietan 11.829 pertsona bizi direla. Zentzu horretan, Gizarte Segurantzaren prestazio honek haurren pobreziaren murrizketan eragin berezia izaten ari dela gaineratu du, Errioxan bizi diren onuradun guztietatik 5.329 adin txikikoak baitira. Haurrentzako Laguntza Osagarria duten prestazioen kopuruari dagokionez, dagoeneko 2.284 aitortu dira autonomia-erkidegoan.
Izaera sozialeko beste neurri batzuk dira bonu elektrikoa –11.945 hartzaile ditu– eta diru-sarrera gutxien eta ondare murriztua duten etxeentzako 200 euroko laguntza –dagoeneko 15.856 lagunek eskatu dute laguntza hori Errioxatik–.
Bekak
Bestalde, Espainiako Gobernuaren ordezkariak Errioxan ikasleei emandako bekei buruz hitz egin du. “Ikasteko bekak eta laguntzak aukera-berdintasunaren printzipioa gauzatzen modu eraginkorrenean laguntzen duten tresnetako bat dira. Espainiako Gobernuak beti erakutsi du borondatea, beka politikaren bidez, bermatzeko ikasle bakar batek ere ez dituela ikasketak utziko, arrazoi ekonomikoengatik, horrela gizarte kohesioa ziurtatuz”, azpimarratu du.
Guztira, Espainiako Gobernuak 5,34 milioi euro bideratzen ditu unibertsitatez kanpoko ikastaroetan ikasten duten 3.000 errioxar dituzten beketarako.
Zehazki, unibertsitateaz kanpoko mailetarako deialdi orokorrean, ikasturte honetan 2.322 beka eman zitzaizkien Errioxako ikasleei. Horien zenbatekoa 4,33 milioi eurokoa da.
Gainera, Errioxako 678 bekadunek jaso dituzte hezkuntza-laguntza espezifikoa behar duten ikasleentzako laguntzak. Hala, Estatuko Aurrekontu Orokorren kontura, milioi bat euro baino gehiago bideratu dira Errioxako ikasle hauentzat: hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleentzat (desgaitasunagatik, jokabide-nahasmendu larriagatik edo hezkuntza-premia bereziei lotutako komunikazio- eta hizkuntza-nahasmendu larriagatik), espektro autistaren nahasmendua duten ikasleentzat eta gaitasun intelektual handiei lotutako hezkuntza-laguntzaren berariazko premia duten ikasleentzat.
Ikasketak Errioxako unibertsitateetan egiten dituzten ikasleei dagokienez, 5,5 milioi euro bideratu dira 4.307 bekadunentzat.
Enpleguaren egoera
Enpleguaren egoera aztertzeko, hainbat adierazleri arreta jarri behar zaiela azaldu du Arraiz Naldak, hala nola, Gizarte Segurantzako afiliazioari. Errioxan, datu horiek erakusten dute hazkunde positibo handia izan dela azken bost urteetan, 8.214 landun gehiagorekin: 2018ko otsailean 125.255 ziren, eta 2023an, berriz, 133.469.
Kontratu mugagabeei dagokienez, adierazi du “berretsi egiten dela Espainiako Gobernuak kalitatezko enpleguarekin, lan-egonkortasunarekin eta langileen eskubide eta baldintzak hobetzearekin duen konpromiso irmoa”. Hala, 2019tik 2023ko urtarrilera bitartean, kontratu-mota horien kopuruaren aldakuntza % 225,4koa izan da autonomia-erkidegoan, hau da, 29.070 gehiago; izan ere, 2019an 12.895 kontratu mugagabe erregistratu ziren, eta 2023ko urtarrilean, berriz, 41.965.
Langileen enpleguaren kalitatean ere pentsatuz, zehaztu du Gobernu zentralak 1.080 euroraino igo duela hilero 2023. urterako Lanbidearteko Gutxieneko Soldata, eta, beraz, % 47 igo dela azken 5 urteetan. Gutxieneko ordainsari-zenbateko horrek 11.700 langileri egiten die mesede Errioxan, hau da, autonomia-erkidegoko lanaldi osoko soldatapekoen % 11,4ri.
Nekazari eta abeltzainentzako laguntza
Espainiako Gobernuak bultzatutako politiken errepaso honetan, Errioxako lehen sektoreari emandako babesa erabakigarria izan dela zehaztu du delegatuak. Adibide gisa jarri ditu 2022an Ukrainako gatazka belikoaren ondoriozko zailtasun ekonomikoak konpentsatzeko ezohiko laguntza gisa eta Suspertze, Transformazio eta Erresilientzia Planaren kargura (PRTR) bideratu diren 1,6 milioi euroak eta iaz Errioxak Europar Batasunaren 2021-2027 urte anitzeko Finantza Esparruaren barruan jaso zituen 2,3 milioi euroak, landa-garapeneko programen barruan.
Espainiako Mahastizaintza eta Ardogintza Sektoreari Laguntzeko Programatik (PASVE), Errioxak 9,6 milioi euro jaso zituen 2022an, FEAGA funtsekin finantzatuta.
Berreskuratze Planeko Europako funtsak
Bestalde, Arraiz Naldak autonomia erkidegoarekin konprometitutako Europako Next Generation-EU funtsetatik datozen 410 milioi euroak aipatu ditu. Inbertsio horretatik, 65 milioi euro REACT-EU funtsetatik datoz, eta 350 milioi euro baino gehiago Berreskuratze Planetik. Horietatik, 240 milioi euro Errioxako Gobernuari sektore-konferentzietan, hitzarmenetan eta zuzeneko emakidetan adostutako transferentzien bidez jaso ditu.
Ordezkariak gaineratu duenez, Estatuko Administrazio Orokorraren zuzeneko gauzatze jardueren bidez eta PRTRren funtsekin, dagoeneko Errioxako erakundeen 1.820 proiektu onuradun baino gehiago daude, 116 milioi eurorekin. Beraz, “batzuen aldetik Europako funtsak iristen ari ez direla errepikatzen den mantra gezurra da eta datuek berresten dute, izan ere, Errioxako 1.800 proiektu baino gehiago gauzatzen ari dira dagoeneko”, argitu du.
Funts horiek, neurri handi batean, honako hauetara bideratzen dira: ureztatzeak modernizatzeko lau jarduera (35,7 milioi euro), Logroñon merkatua indartzeko eta merkatua indartzeko jardueretarako norgehiagoka-deialdiak (7 milioi euro), eta Logroñon ekialde-mendebalde bizikleta-ardatz bat garatzeko (6,5 milioi euro), besteak beste.
Era berean, Ibilgailu Elektrikoaren PERTEren balio industrialeko katea eraldatzeko deialdiaren lehen mailako zortzi proiektutan parte hartu izana nabarmendu du, milioi bat euroko babesarekin.
Arraiz Naldak azaldu duenez, CERSAren bermeen birfidantzamenduko 290 eragiketa baino gehiago formalizatu dira, ia 11 milioi euroren truke, eta, horri esker, Errioxako enpresa txiki eta ertainek eta autonomoek kreditua eskuratu ahal izan dute. Gainera, 1.000 enpresa txiki eta ertain eta autonomo inguruk dute dagoeneko Kit Digitalaren Bonua.
Errioxan eragin berezia duten deialdiei dagokienez, batez ere despopulazioaren fenomenoak gehien kaltetu dituen eremuetan, zera gogorarazi du: “Espainiako Gobernua konprometituta dago despopulazio prozesua lehengoratzeko eta erronka demografikoaren fenomenoari aurre egiteko”. Hori dela eta, 2025ean herritarren % 100ek banda zabal ultra-azkarreko Interneterako sarbidea izatea proposatu da. Gaur egun, Banda Zabaleko Programa Bakarraren bi deialdi ebatzi dira, eta, horri esker, Interneteko konektagarritasuna hobetu da Errioxako 123 udalerritan baino gehiagotan dauden 25.000 etxe eta enpresatan.
Herrialdearen trantsizio berdea bultzatzeko, ordezkariak zehaztu du “funtsezkoa” dela “gaitasun berde eta digitalak dituzten langileak izatea gure ekonomiaren eraldaketa prozesu anbiziotsu honi arrakastaz ekiteko”. Horretarako, Espainiako Gobernutik PRTRren 28,5 milioi euro baino gehiago transferitu zaizkio Errioxakoari, hezkuntza eta unibertsitate jardueretarako. Horietatik, 6,7 milioi euro baino gehiago Lanbide Heziketako plaza berriak sortzera bideratu dira; beraz, ikasturte honen amaieran, LHko 2.800 plaza berri inguru sortuko dira Errioxan, Espainian aurreikusitako 213.00 plaza berrietatik.
Bestalde, Europako funtsei esker, Errioxako osasun-sistemaren berrikuntzari lagundu zaio, Errioxako hiru zentrotan goi-teknologiako osasun-ekipamendua hobetzeko 7,7 milioi euro baino gehiago inbertituz.
Azpiegituren arloan, ADIFek 1,6 milioi euro inguru bideratuko ditu Rincon de Sotoko saihesbidea garatzeko.
Hizkuntzaren harana
Azkenik, Hizkuntza Bailarak PERTE Hizkuntza Ekonomia Berria plazaratu eta indartzeko izan duen garrantzia nabarmendu du Gobernuko ordezkariak. 2020ko otsailean, Espainiako Gobernuak Errioxarako eta Espainiarako estrategikoak diren zenbait proiektu garatzeko konpromisoa hartu zuen.
Hizkuntzaren Haranerako, Espainiako Gobernuak 20,8 milioi euro jarriko ditu, eta errioxarrak 23,87 milioi euro. Guztira, 44,67 milioi euro izango dira hizkuntzaren ekonomia berria garatzeko, eta proiektu horretan, besteak beste, Hizkuntzaren Ekonomia Berriaren Adimen Zentro edo Hub bat sortuko da, Hizkuntzaren Ekonomia Berriaren inguruan berrikuntzaren arloko ekosistema publiko-pribatu bat bultzatzeko.
Gainera, 2022ko ekainean, Ontziaren Teknologia Berrien Zentro Nazionala sortzeko protokoloa sinatu zen. Espainiako Gobernuak 20 milioi euro finantzatuko ditu, eta Errioxako Gobernuak beste 20 milioi.