Gaur, azaroak 25, Emakumeenganako indarkeria ezabatzeko Nazioarteko Egunean, oso ozen eta argi diogu indarkeria matxisten aurkako borroka jendarte osoaren beharra duen borroka kolektiboa dela. Izan ere, indarkeria matxistak ez dira gertaera isolatua, ezta pribatua ere. Izan ere, indarkeria matxistak dira herrialdeak duen segurtasun publikoaren arazo nagusietako bat. Ez baitira emakumeen arazoa. Gizarte osoaren arazoa dira.
Azken hamarkadetan aldaketa sakona bizi izan dugu gure herrian emakumeen aurkako indarkeria estruktural honen aurkako arbuio sozialean. Honaino iristeko, hartzen dituen forma ezberdinei izena jarri behar izan zaie, eta sortzen den eremu guztiak seinalatu. Halaber, funtsezkoa izan da emakumeok eta gizonok indarkeria matxista osatzen duten gertakariak identifikatzen ikastea eta, modu kapitalean, erasotzaileei erantzukizuna egozten ikastea, indarkeria pairatzen duten emakumeei egin dutenagatik edo egin ez dutenagatik errua egotzi beharrean.
Aldaketa hori ez da berez gertatu. Urrunetik datorren borroka feminista bizi baten ondorioa izan da, eremu sozial eta komunitarioan, lan esparruan, kultur arloan edo kirol arloan, eta erakunde politikoei eta administrazio publikoei ere espazio zentral bat irabazi diena. Inoiz baino baliabide gehiago bideratzen dira emakumeen eta haien seme-alaben arretarako eta errekuperaziorako zerbitzu espezializatuetara.
Horregatik da saihestezina gaitzespen-hitzak agortzea eta saminez geure buruari galdetzea: “zergatik ez dira emakumeen aurkako indarkeriak gelditzen?”, “zergatik ez dira feminizidioak bukatzen?”, edo “zergatik ez diote salaketak ugaritzeari uzten?”.
Jabetu gaitezen gizartearen gaitzespenaren handitzearekin eta instituzioen erantzunaren irmotasunarekin ez dagoela nahikoa. Ez diogu esprintari aurre egingo, iraupen-lasterketari baizik. Oraindik oso normalizatuak ditugu emakumeekiko eta haien gorputzekiko mespretxuzko, barregarri uzteko, kontrolatzeko edo menderatzeko jarrera eta jokabide matxistak. Eta sarriegi kostatzen da, oraindik ere, biktimei eta erasotzaileei buruzko estereotipoetatik, indarkeria egoera salatzen duen biktimaren edo bizirik geratu denaren asmoari buruzko zalantzetatik eta erasotzailearekiko konplizitatetik edo adiskidetasunetik askatzea.
Uda honetan mundu guztiak ikusi ahal izan du kameren aurrean gertatutako eta mundu osoan zabaldutako gertakari bat ez zela nahikoa, hasiera batean, bizitako indarkeriari ordain arin bat lortzeko. Mundu guztiak ikusi ahal izan du, halaber, ezen, hori gertatuta ere, sumindurazko gizarte-aldarri bat beharrezkoa izan dela, esku hartzeko erantzukizuna zuenaren arduragabekeriaren aurrean, justifikatu ezin diren aitzakiak txalotu zituztenen aurrean, biktimaren erreakzioa presionatu edo zalantzan jarri zutenen aurrean, eta beren komunikatuetan bigunak izan zirenen edo egun gehiegitan isildu zirenen aurrean. Mundu guztiak ikusi ahal izan du, halaber, “#Se haAcabat” aldarriarekin, futbol jokalariek ez zituztela gertakari horiek bakarrik salatzen, baizik eta ez-errepikapena bermatzeko eta berdintasuna eraginkor egiteko zuzendu beharreko desberdintasun multzo batean jartzen zutela fokua.
Indarkeria matxistekin amaitzeko guztiok egunero egin behar dugun urratsa da hau. Isiltasuna eta geldotasuna ez dira erantzun neutralak, erasotzailea, inpunitatea eta indarkerien erreprodukzioa babesten dituzte. Isilune guztiak hautsi behar dira, eta paper proaktiboa izan behar da prebentzioan eta detekzioan. Denok gara gure inguruko emakume askok (familiakoak, lagunartekoak, lanekoak, hezkuntzakoak, sare sozialetako taldeak, aisialdikoak, garraio publikokoak edo kalekoak) pairatzen dituzten indarkerien behatzaile eta behatzaile.
Denok ekidin dezakegu indarkeria gertatzea jokabide oldarkorrak, diskriminazioak eta desberdintasunak esku hartuz eta salatuz. Gure ingurunean onargarria denaren eta ez denaren inguruko estandarrak ezartzen lagun dezakegu, iruzkin edo jokabide onartezinak aitortzen lagun dezakegu, indarkeria matxisten diskurtso negazionistak barne, eta horrela gure gizarteko arau kultural patriarkalak gainditzera bultzatu. Indarkeria egoeraz ohartarazi dezakegu, gelditu egiten delako, eta gure lantoki, elkarte edo aisialdi gunean derrigortuta dagoen protokoloa behar bezala aplikatzea eska dezakegulako.
Era berean, denok dugu funtsezko zeregina indarkeriaren osteko berehalako erantzunean. Lagun, senide, lankide, bizilagun gisa, sufritzen ari denari lagundu diezaiokegu jasandako indarkeriaren zantzuak edo bere bizitzaren arrisku-faktoreak identifikatzen. Bereziki garrantzitsua da zuri laguntza emozionala ematea, bizitako indarkeriak eragin dezakeen beldurra, isolamendua, lotsa edo erruduntasun-sentimendua gainditzen laguntzea, zure errua ez dela ziurtatuz, zure ondoan gaudela eta herrialde osoan dauden zerbitzu espezializatuekin batera eraman dezakegula ziurtatuz edo 016 edo 900 120 telefonora deituz.
Herrialdeko erakunde politikook konpromisoa hartzen dugu indarkeria matxistarik gabeko bizitzan emakumeen eskubidea bermatzeko behar diren ahalegin eta baliabide guztiak bideratzeko. Badakigu lan asko egin dugula, baina oraindik askoz gehiago egin behar dugu: behar den arduraz, erantzun integral batekin eta politika publiko eraldatzaile eta ausartekin.
Baina, indarkeria matxistak desagerrarazteko, mundu guztiaren inplikazioa ezinbestekoa da. Gutako bakoitza aldaketa-eragile izan gaitezke. Altxa ditzagun alfonbra guztiak, hautsi ditzagun isilune guztiak eta izan ditzagun alerta guztiak aktibatuta, emakumeen aurkako indarkeriak prebenitzeko, antzemateko eta konpontzeko. Har dezagun partea, emakumeon giza eskubideen urraketa nagusia behingoz gelditzeko eta azken erantzulea desagerrarazteko: patriarkatua eta horren oinarri den ideologia matxista.