Maria Jesus Montero lehen presidenteorde eta Ogasun ministroak gaur iragarri duenez, Estatuak bere gain hartuko ditu autonomia erkidegoen 83.252 milioi euroko zorra. Aurrekaririk gabeko neurria da, eta araubide erkideko erkidego guztiei egiten die mesede, FLArekin zorra egin duten edo Estatuko ezohiko finantzaketarako beste mekanismoren bat erabili duten kontuan hartu gabe.
Errioxaren kasuan, Estatuak zorra barkatzea 448 milioi eurora iristen da. Ondorioz, Errioxako zorra %28 murriztuko da 2023ko itxierarekin alderatuta.
Proposamen hori gaur bertan bidali zaie autonomia-erkidegoei, asteazkeneko Zerga eta Finantza Politikako Kontseiluan eztabaidatzeko. Proposamenaren helburua da finantza-krisian administrazio autonomikoek jasan zuten gainzorpetzea zuzentzea, eta ez dator bat Pedro Sánchezen Gobernuak pandemiaren ondoriozko osasun-krisiari edo Ukrainako gerraren ondorioei aurre egiteko eman dion babesarekin.
“Zor gutxiagorekin Ongizate Estatu gehiago dago”, adierazi du Monterok, Gobernuaren neurri honi esker, autonomia erkidegoek euren pasiboa nabarmen gutxituko dutela eta osasun, hezkuntza edo menpekotasuna bezalako zerbitzu publikoak indartzeko posizio hobean egongo direla azaltzean.
Halaber, Ogasun ministroak azpimarratu duenez, orain arte egin ez den lan horri esker, erkidegoek finantza-autonomia irabazten dute eta merkatuetara baldintza hobeetan atera daitezke.
Lehen presidenteordeak nabarmendu duenez, zor autonomikoaren zati bat barkatzea koherentea da gobernu aurrerakoiak autonomia-erkidegoei laguntzeko lehen egunetik eskaini duen politikarekin, pandemia edo Ukrainako gerraren eragina bezalako testuinguru oso konplexuetan kalitatezko zerbitzu publikoak emateko erkidegoei baliabide nahikoak bermatzeko.
Autonomia-erkidegoei laguntzeko politika horri esker, Pedro Sánchezen Gobernuaren zazpi urteetan, Errioxako erkidegoak, Europako funtsak kenduta, Mariano Rajoyren zazpi urteetan baino 2.470 milioi baliabide gehiago jaso ditu. Izan ere, hartutako neurrien artean daude Estatuak Errioxari transferitutako 220,5 milioi COVID funtsak, edo Estatuak bere gain hartu zituen Errioxako 2020ko likidazio negatiboen 104 milioi, besteak beste.
Barkatzeko metodologia
Zor autonomikoaren zati bat barkatzea beste urrats bat da autonomien estatua indartzeko norabide horretan; gainera, ERCrekin inbestidura akordioa betetzen du, eta araubide komuneko erkidego guztiei aukera emango die zorraren ordainketatik baliabideak askatzeko, herritar guztien mesederako zerbitzu publikoetara bideratzeko.
Ogasun ministroak azaldu duenez, zor autonomikoa onartzeak abiapuntu bat du: aurreko finantza-krisian Gobernu zentralak eman zuen erantzuna ez zela egokia izan onartu behar da, eta horrek Autonomia Erkidegoen kontuak asko okertzea ekarri zuen. Izan ere, FLA bezalako mekanismoen bidez gainzorpetzera behartuta ikusi zuten euren burua eta, gainera, murrizketa finantzario handiak jasan behar izan zituzten.
Metodologia, hain zuzen ere, gainzorpetzearen kalkulutik abiatzen da. Hala, alderatu egiten dira krisi finantzarioan autonomiak izan duen hazkundea, hau da, 2009ko abenduaren 31tik 2013ko abenduaren 31ra artekoa, pandemiak iraun duen bitartean pasibo autonomikoak izan duen hazkundearekin eta Ukrainako gerrak izan duen eragin handienarekin, hau da, 2019ko abenduaren 31tik 2023ko abenduaren 31ra arte. Lehen aldian, zorra 109.582 milioitan handitu zen, eta, bigarrenean, 29.272 milioitan soilik; horrek erakusten du Estatuaren aldetik jaso duten babesa.
Diferentziala 80.310 milioi eurokoa da, eta hori da barkatu beharreko hasierako kopurua. Hurrengo pausoa autonomia erkidegoen arteko banaketa finkatzea da. Horretarako, metodologia hiru fasetan banatzen da:
- 1. fasea. Barkamen banaketaren zati handiena biztanleria doituaren irizpidearen bitartez egiten da. Izan ere, detektatutako 80.310 milioiko gainzorpetzearen %75a 2010 eta 2022 artean komunitate bakoitzeko populazio doituaren batez besteko pisuaren arabera egiten da. Errioxak 448 milioi euro barkatu ditu, zorraren % 28, hau da, autonomia-erkidego guztien % 19,3ren batezbestekotik gora.
- 2. fasea. Helburua da autonomia-erkidego bakar bat ere ez geratzea biztanleria doituaren barkatze-batezbestekoaren azpitik. Beraz, bataz bestekoaren azpitik dauden erkidegoen barkamen maila igotzen da, gutxienez %19,3ko zorra barkatzea izan dezaten bermatzeko. Errioxak ez du eraginik fase honetan, batez bestekoaren gainetik dagoelako.
- 3. fasea. Beste bi doikuntza egingo dira. Lehenengoan, orain arte jarraitutako metodologiarekin biztanle doituko barkamen handiena duen autonomia-erkidegoa identifikatzen da: Valentziako Erkidegoa, 2.284 eurorekin. Eta, ondoren, barkamen gehigarri bat ezartzen da, 2010-2022 aldian batezbestekoa baino txikiagoa den biztanleko finantziazio homogeneo doitua izan duten autonomia-erkidegoentzat maila hori bera lortu arte.
Gainera, konpentsazio gehigarri bat ezartzen da PFEZean araugintzako eskumenak gorantz erabili dituzten erkidegoentzat.
Errioxaren kasuan ere ez litzateke beharrezkoa izango hirugarren fasean inolako doikuntzarik egitea.
Fase horien doikuntzen helburua da erkaketak sor ditzaketen bi ratiotan –guztizko zorrarekiko barkatutako zorra eta biztanleko barkatutako zorra– komunitateak konpentsatzen eta berdintzen saiatzea. Horrela, Errioxarako barkamen zenbateko osoa 448 milioi eurokoa da.
“Aurrekaririk gabeko ahalegina da, eta erregimen komuneko komunitate guztiei egiten die mesede, Estatuarekin zorra izan edo ez”, adierazi du Monterok. Lehen presidenteordeak neurri horren inguruko eztabaida konstruktibo eta positiboa izateko deia egin die erkidego guztiei, Zerga eta Finantza Politikako hurrengo Kontseiluan. “Uste dut herritarrentzat zaila izango litzatekeela horrelako zerbait errefusatzea”, esan du Monterok.