Ministroen Kontseiluak, Ernest Urtasun Kultura ministroak proposatuta, San Millán de la Cogollako (Errioxa) Susoko Monasterioan larrialdi lanak egitea onartu du. Kultura Ministerioak 4.515.954 euroko inbertsioarekin hornitutako proiektuak 24 hilabeteko exekuzio epea aurreikusten du eta Espainiako Kultur Ondarearen Institutuak (IPCE) eramango du aurrera.
Esku hartzeko proposamena larrialdikotzat jo da, gaur egun eraikinaren egitura ezegonkorra baita. Gainera, Errioxan duela gutxi izan diren euri-jasen ondorioz, ur-filtrazioak areagotu dira, eta horrek arriskuan jartzen du monasterioen egituraren osotasuna. UNESCOk 1997an Munduko Ondare izendatu zuen multzo hori, eta gaztelaniaren sorlekutzat jotzen da.
Bi helburu nagusi izango dituzte obrek: batetik, eraikinaren hezetasun-fokuak kentzea eta inguruko lur gaineko urak desbideratzea, barneko ingurumen-baldintza egokiak lortzeko; eta, bestetik, eraikinaren egitura eta asentatzen den eta adosa hartzen duen lurra sendotzea.
Obra egiten den bitartean eraikina ur-filtrazioetatik babesteko, behin-behineko gainestalki bat jarriko da, eta kendu egingo da multzoaren estankotasuna bermatzen denean. Prozesu patologikoek eragindako multzoaren eta gainerako eraikuntza-elementuen estalkietan egin behar dira lanak, eta, bereziki, hormen, arkupeen eta zolaten egituretan dauden egitura-mugimendu aktiboetan.
Kaltetutako ondasunaren izaera dela eta, jarduerak eraikina ondo ezagutzean oinarrituko dira, eta, besteak beste, hauek egingo dira: inbaditzaileak ez diren entsegu diagnostikoak, egitura-mugimenduen monitorizazioa, ikerketak eta jarraipen arkeologikoa, eta materialen karakterizazioa. Azterketa horiek IPCEk orain arte egindakoei gehituko zaizkie: eraikinaren jasotze fotogrametrikoa eta ingurunearen azterketa geofisiko eta geologikoa.
Susoko eta Yusoko monasterioak
Susoko monasterioak jatorrizko tenplua eta kobazuloak gordetzen ditu. VIII. mendetik dokumentatua, nahiz eta seguruenik VI. mendearen bigarren erdian Donemiliaga bizi zela labar-kapera gisa eraikia izan (473-574), monasterioak islamiar menderatzetik bizirik iraun zuen eta dohaintza garrantzitsuak jaso zituen, bereziki Nafarroako erregeengandik. 1067an, Antso Nobleak Yusoko Monasterioko eliza berria sagaratu zuen, Suso debozio leku bezala utziz.
Donemiliaga Kukullaren multzo monastikoa, Susoko eta Yusoko monasterioek osatua, Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 1997an, eta Errioxan eta Nafarroan izan zuen eragin erlijioso eta kulturalagatik nabarmentzen da, bai eta Espainiako monasterioen eta gaztelaniaren jatorriarekin duen loturagatik ere. X. mendeko gaztelera primitiboko glosak hizkuntzaren lehen lekukotasunetako bat dira.