Ministro Kontseiluak, Madrilgo Erkidegoari desadostasunak ebazteko egindako gonbidapenari uko egin ondoren, onartu du Konstituzio Auzitegian aurkaratzea abenduaren 26ko 8/2024 Legea, toki- eta autonomia-eremuko kudeaketa publikoa hobetzeko neurriena. Aurkaratzea auzitan jarritako manuak eteteko eskatuz egiten da.
Joan den abenduan onartutako lege-aldaketa autonomikoan, arau berriak sartzen dira Madrilgo Erkidegoko Gobernu eta Administrazioari buruzko abenduaren 13ko 1/1983 Legearen 86., 87., 88. eta 89. artikuluetan, eta bateraezintzat jotzen dira eskumenen banaketa konstituzionalarekin, Madrilgo Erkidegoko Lehendakaritzaren gaur egungo egoitza den Errege Postetxearen eraikina «blindatzen» duten heinean, Gobernu Kontseiluaren irizpide esklusibo eta baztertzailea dena, bai Autonomia Erkidegoaren Administrazio Kontseiluaren beste edozein jarduera demokratiko egikaritzeko asmoa izan duena, bai Autonomia Erkidegoaren Kontseiluaren deklarazio horrek hasiera eman dion beste edozein eskumenekin zerikusia duena.
Memoria Demokratikoaren arloko eskumenek gaikuntza ematen diote Estatuari Memoria Demokratikoaren urriaren 19ko 20/2022 Legean aurreikusitako jarduketak egiteko, eta berariaz 52. artikuluan aurreikusitakoak, higiezin batean beste administrazio publiko batzuen titulartasuna pilatuz gero jarraitu beharreko izapideei buruzkoak.
Konstituzioaren aurkakotzat jotzen da berorren aplikazioa eta betearazpena edukiz hustea, Estatuko araubideari jaramonik egiten ez zaiolako eta ondasun higiezinarekin zerikusia duen edozein jarduketari dagokionez Autonomia Erkidegoaren baimena ezartzea, beste interes publiko batzuen edo Estatuko Administrazio Orokorraren jarduketaren inolako mugatze edo haztapenik gabe.
Gainera, Espainiako Gobernuak gogorarazi du autonomia-erkidego bakar batek ere ez zuela konstituzio-kontrakotasuneko errekurtsorik jarri Memoria Demokratikoaren Legearen aurka, eta ez zuela zalantzan jarri, 2022ko urrian onartu ondoren, Estatuak Memoria Tokiak izendatzeko duen eskumena.
Aurrekariak
Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko Ministerioaren Biktimei Laguntzeko eta Memoria Demokratikoa Sustatzeko Zuzendaritza Nagusiak, 2024ko urriaren 16ko erabakiaren bidez, «Desagertutako Segurtasun Frankistako Zuzendaritza Nagusia» (Madril) Memoria Demokratikoko Toki deklaratzeko prozedura hasi zuen.
Ebazpena LMDren 49. artikuluarekin eta hurrengoekin bat etorriz eman da. Artikulu horiek Memoria Demokratikoko Lekuen figura, horiek deklaratzeko administrazio-prozedura eta deklarazio horrek dakarren babes-araubide juridikoa arautzen dituzte. Ebazpenaren xedea da administrazio-prozedura horri hasiera ematea Madrilgo Erkidegoko Presidentetzaren egungo egoitza den Madrilgo Puerta del Soleko Errege Postetxeari dagokionez.
2024ko abenduaren 18an, Madrilgo Erkidegoko Gobernuak errekerimendua egin zuen ebazpen horren aurka. Eta Nazioko Gobernuak, 2025eko urtarrilaren 14ko Ministroen Kontseiluan, eskumenik ezaren errekerimendu horri erantzun zion.
Diktadurako Segurtasun Zuzendaritza Nagusi ohia
Segurtasun Zuzendaritza Nagusia (DGS) deiturikoak, diktadura garaian, errepresio politiko eta sozialean paper zentrala jokatu zuen eta errepresioaren sinbolo bihurtu zen, bere sotoetan, atxilotutako milaka pertsona arrazoi politiko eta ideologikoengatik galdekatuak eta torturatuak izan zirelako. Edozein oposizio modu, intelektual edo politiko, DGSk zaintzen eta jazartzen zuen.
Asko dira galdeketa haietatik bizirik atera ziren pertsonen testigantzak, eta bat datoz jasan zuten muturreko krudeltasuna adieraztean. Aitortuak izateko eskubidea duten biktimak dira, eta herritarrek orduan gertatutakoa jakiteko eskubidea dute, ez errepikatzeko bermeak emateko.
Datu historikoak egiaztatu arren, Madrilgo Erkidegoak uko egin dio, sistematikoki, plaka bat jartzeari ere, nahiz eta eraikin horretan beste plaka oroigarri batzuk egon, funtzionaltasunean inolako aldaketarik eragiten ez dutenak.