Otras monografías de Memoria Democrática

La Nove foi a compañía do exército francés integrada maioritariamente por exiliados republicanos españois que participou de forma decisiva na liberación de París e continuou combatendo ata a derrota do nazismo. Pero a súa historia constitúe un exemplo particularmente elocuente das dinámicas de silencio.

El relato do exilio republicano español está aínda manifestamente incompleto. Escribiuse e falado moito sobre o exilio mexicano ou o francés, pero se ignorou de forma inxusta e inxustificada, ou se relegou a un segundo plano, a odisea vivida polos preto de 13.000 homes, mulleres e nenos que, en marzo de 1939, cruzaron o Mediterráneo cara aos territorios coloniais franceses do norte de África. Esta ex posición contribúe a saldar, ao fin, esa débeda histórica.

La publicación deste libro é froito directo da exposición celebrada no Instituto Cervantes de Belgrado. Unha iniciativa que logrou combinar con acerto o rigor académico coa sensibilidade necesaria para recoñecer tamén a quen, desde outras partes do mundo, loitaron pola liberdade e a democracia en España, mesmo á conta das súas propias vidas.

Noventa anos despois do inicio da Guerra de España, este libro —Debuxos para unha guerra— convídanos a min rar, de fronte e sen compracencia, o rostro daquel trauma colectivo que fracturou a vida de millóns de españois. Facer a través dos ollos máis puros e vul nerables: os das nenas e nenos que, lapis en man, tentaron comprender o horror que os rodeaba. Nos seus debuxos palpita a memoria máis sincera dun país ferido, unha memoria que non se rende ao esquecemento nin á indiferenza.

La chamada “conspiración judeo-masónica-comunis ta”, columna vertebral do imaxinario franquista, foi máis que unha fantasía persecutoria: foi un dispositivo de poder con consecuencias reais sobre vidas, liber tades e corpos. Hoxe, cincuenta anos despois da morte de Franco e en pleno aniversario da nosa andaina democrática, esa construción do odio volve interpelarnos polo que esta exposición concíbese como unha invitación a mirar de fronte os mecanismos que converteron unha mentira en justifi cación da violencia de Estado.

A exposición “A arte na loita pola liberdade. Celebrando a Constitución española” é unha viaxe pola mirada crítica que durante décadas de ditadura sostivo a resistencia ao totalitarismo a través da arte e que, a partir dun fito de convivencia tal como foi a Constitución de 1978, puido conformar o retrato dun país novo, un país que estreaba democracia e dereitos humanos.

Cambio16 foi moito máis que un semanario. Foi unha trincheira sen armas, unha plataforma de ideas cando opinar libremente podía supor cárcere, censura ou exilio. Nas súas páxinas narrouse –e en moitos casos anticipouse– a transición dunha España gris e medorenta a unha sociedade plural, viva e decidida a mirarse sen medo. A través das súas portadas, crónicas, editoriais e denuncias, Cambio16 contribuíu a cultivar unha conciencia democrática en amplos sectores da poboación, dotando de palabras e de imaxes a unha cidadanía que necesitaba entender o que ocorría e atopar a súa propia voz.

María de la O Lejárraga descubriu moi nena que o teatro era unha impugnación do imposible. Todo po día ser meu dito meu feito sobre as táboas dun escenario. Era un pensamento tan reparador como desafiante para unha muller española nada no último cuarto do século xix. Unha moza mestra, formada intelectual mente ao abeiro da Institución Libre de Ensino, transmisora duns valores de igualdade e liberdade que eclosionarían, anos máis tarde, coa chegada ao noso país da Segunda República e o acceso das muje res á plena cidadanía.

Escritora, xornalista, tradutora, biógrafa, incansable cronista de viaxes, reporteira de guerra, Carmen de Burgos foi das primeiras en abrir camiño e a rmar publicamente uns valo res de xustiza e liberdade, vedados para as mulleres, que ela, mestra de formación, vinculou sempre á educación e a un ideario regeneracionista do que foi entusiasta impulsora.

Documental realizado pola Secretaria de Estado de Memoria Democrática pola directora de cinema española Pilar Pérez Solano co fin de dar a coñecer a metodoloxía empregada na exhumaciones, segundo o previsto no I plan cuatrienal de exhumaciones de vítimas da Guerra Civil e o franquismo