O artigo 2 da Constitución recoñece e garante o dereito á autonomía das distintas nacionalidades e rexións e a solidariedade entre todas elas. Así mesmo, o artigo 158.2 establece que “Co fin de corrixir desequilibrios económicos interterritoriais e facer efectivo o principio de solidariedade, constituirase un Fondo de Compensación con destino a gastos de investimento, cuxos recursos serán distribuídos polas Cortes Xerais entre as Comunidades Autónomas e provincias, no seu caso.”

Para facer efectivo ese principio de solidariedade, a Lei Orgánica 8/1980, do 22 de setembro, de Financiamento das Comunidades Autónomas (LOFCA) recolleu no seu artigo 16 os principios xerais do Fondo de Compensación Interterritorial (FCI), así como as regras básicas que rexen este Fondo, establecendo que será unha Lei ordinaria a que conteña a súa normativa específica.

A Lei 22/2001, do 27 de decembro, reguladora dos Fondos de Compensación Interterritorial, que actualmente o regula, foi promulgada para recoller dúas recomendacións do Consello de Política Fiscal e Financeira do 27 de xullo de 2001 sobre o Fondo de Compensación Interterritorial:

• Incorporar as Cidades Autónomas de Ceuta e Melilla como territorios que se beneficien do este Fondo.

• Permitir que un máximo do 25 por cento do fondo puidésese destinar ao financiamento de gastos de funcionamento asociado a investimentos financiados polo propio fondo. Isto deu lugar á súa desagregación en dous fondos, un de Compensación e outro Complementario.

Na Sección 33 dos Orzamentos Xerais do Estado inclúense os créditos destes dous Fondos de Compensación Interterritorial.

a. Ámbito territorial do Fondo:

A Lei de Orzamentos Xerais do Estado especifica que Comunidades serán beneficiarias do Fondo atendendo ao seu menor desenvolvemento, é dicir, aquelas cuxa renda por habitante é inferior ao 75 por cento da media comunitaria; e que coinciden coas incluídas pola Unión Europea dentro das rexións beneficiarias dos Fondos Estruturais Obxectivo 1 do período de programación 2000-2006.

O Fondo de Compensación e o Fondo Complementario destínanse a financiar gastos de investimento nos territorios comparativamente menos desenvolvidos que promovan directa ou indirectamente a creación de renda e riqueza no territorio beneficiario. Concretamente, o Fondo Complementario, a solicitude dos territorios beneficiarios do mesmo, poderá destinarse a financiar gastos necesarios para pór en marcha ou en funcionamento os investimentos financiados con cargo ao Fondo de Compensación ou a este Fondo, durante un período máximo de dous anos. A este respecto, o cómputo dos anos iniciarase no momento no que concluíse a execución do proxecto.

Actualmente, as Comunidades beneficiarias son Andalucía, Galicia, Castela e León, Estremadura, Castela-A Mancha, Comunidade Valenciana, Canarias, o Principado de Asturias, a Rexión de Murcia, Cantabria e as Cidades con Estatuto de Autonomía de Ceuta e Melilla, de acordo con a disposición adicional única da Lei 22/2001, do 27 de decembro.

b. Contía dos Fondos:

O Fondo de Compensación non poderá ser inferior ao 22,5 por cento da base de cálculo constituída polo investimento público, entendendo por tal, para estes efectos, o conxunto dos gastos do exercicio incluídos nos Orzamentos do Estado e dos seus Organismos Autónomos, correspondentes a investimentos reais novas de carácter civil.

O Fondo Complementario dotarase anualmente para cada Comunidade Autónoma e Cidade con Estatuto de Autonomía propio, cunha cantidade equivalente ao 33,33 por cento do seu respectivo Fondo de Compensación.

c. Criterios de repartición do Fondo:

O Fondo de Compensación repártese de acordo con o establecido no artigo 4 da Lei 22/2001, reguladora dos Fondos de Compensación, e distribúese entre as Comunidades Autónomas perceptoras en base a uns criterios ou variables establecidos no artigo 16 da LOFCA, se ben é a Lei 22/2001 a que procede á súa ponderación, outorgando un maior peso relativo á variable poboación de dereito relativa de cada Comunidade en relación á do conxunto das Comunidades beneficiarias do Fondo (87,5 por cento). As outras variables son o saldo migratorio de cada Comunidade nos últimos dez anos (1,6 por cento), o cociente entre o número de parados e o de activos en cada Comunidade (1 por cento), a superficie de cada Comunidade (3 por cento), e o número de Entidades singulares por quilómetro cadrado de cada Comunidade (6,9 por cento).

Unha vez efectuado a repartición do Fondo de Compensación cos criterios e ponderaciones establecidas na Lei, o resultado obtido corríxese en función da inversa da renda por habitante de cada territorio e do feito insular.

No caso das Cidades con Estatuto de Autonomía de Ceuta e Melilla, o seu financiamento efectúase segundo o apartado 1.b) do artigo 2 e no artigo 6 da Lei 22/2001.