A ministra de Transportes, Mobilidade e Axenda Urbana, Raquel Sánchez, trasladou aos presidentes de Asturias e Cantabria o forte compromiso do Goberno e o Ministerio coa mellora dos servizos de Proximidades de ambas as comunidades autónomas e a súa implicación directa na resolución do contratempo que supuxo un atraso na entrega dos novos trens de largo métrico para que sexa o menor posible.
“Desde o momento en que tiven coñecemento do tema deixeime a pel para coñecer todo ocorrer e para solucionar esta situación. Desde o primeiro día dei a cara, pedimos desculpas, recoñecemos o erro, depuramos responsabilidades e encargamos unha auditoría interna e constituímos un grupo de traballo para centrarnos en dar unha solución e acelerar todo o posible a construción dos trens. Tardouse en dar resposta a un problema complexo e, aínda que xa está todo en marcha para mitigar o atraso e dar unha solución, non podo negar que me gustou dispor desta información moito antes”, asegurou Raquel Sánchez ante os medios de comunicación tras o encontro cos presidentes do Principado de Asturias, Adrián Barbón, e de Cantabria, Miguel Ángel Revilla.
Neste sentido, a ministra aceptou a dimisión da secretaria de Estado, Isabel Pardo de Beira, e do presidente de Renfe, Isaías Táboas, e agradeceu o traballo que desempeñaron nos seus respectivos cargos.
“Agora comeza unha nova etapa no operador ferroviario e na Secretaría de Estado”, destacou a ministra ao anunciar o próximo nomeamento de David Lucas, ata agora secretario xeral de Vivenda do Ministerio, como novo secretario de Estado de Transportes, Mobilidade e Axenda Urbana, e o de Raül Branco, que foi ata decembro secretario xeral de Industria e Peme do Ministerio de Industria, Turismo e Comercio, como novo presidente de Renfe.
Mellorar os servizos
En liña co obxectivo de resolver o contratempo, mitigar as súas consecuencias canto antes e ofrecer aos usuarios do ferrocarril o mellor servizo, a ministra anunciou un plan de acción encamiñado a reforzar os servizos ferroviarios, renovar e modernizar toda a frota de largo métrico coa ampliación do contrato e novas licitacións, e a acelerar os investimentos na infraestrutura contempladas no Plan de Proximidades. Para impulsar a execución os Plans de Proximidades de Asturias e Cantabria crearase a figura dun Comisionado.
Así mesmo, abriu a porta a estender a gratuidade dos servizos ferroviarios de Proximidades de Asturias e Cantabria máis aló do 31 de decembro de 2023 e ata a chegada dos novos trens. A idea é habilitar o financiamento necesario, a través do Orzamento Xerais do Estado, para que ambos os presidentes establezan as medidas que consideren necesarias para mellorar o transporte público, entre elas a gratuidade dos servizos.
Ademais, entre outras iniciativas, Raquel Sánchez confirmou que se vai a ampliar o contrato dos novos trens ao máximo contemplado dos pregos, o que permite sumar 7 unidades máis ás 31 previstas, que se vai a lanzar unha nova licitación para ampliar a renovación da frota que actualmente circula pola rede, e que se reforzará o acondicionamento do material rodante actual para mellorar as súas prestacións (accesibilidade, interior do tren, fiabilidade) ata que cheguen as novas unidades.
Unhas medidas que dan resposta aos pedimentos dos presidentes de Asturias e Cantabria e que se recolleron no acordo asinado polas tres institucións para abordar as necesidades dos servizos de proximidades.
Neste punto, cabe destacar, que, durante a reunión, a titular de Mitma trasladou que o deseño definitivo dos trens estará listo no verán, o que permitirá que a finais de ano ou a principios de 2024, como tarde, empécense a fabricar as unidades. O obxectivo é que no primeiro semestre de 2026 contemos cos primeiros trens en circulación. O contrato orixinal fixa mediados do ano que vén como a data de entrega dos trens.
“O noso compromiso coa rede de largo métrico e, sobre todo, cos seus usuarios, é real e está en marcha. Un compromiso que se plasma no acordo alcanzado e que reflicte o compromiso deste Goberno coa posta a piques das nosas redes ferroviarias en Cantabria e Asturias e co seu transporte público”, asegurou Raquel Sánchez.
Os acordos
En concreto, o plan de acción recollido nos acordos articúlase en sete puntos:
1. Mostrar un común recoñecemento á importancia decisiva do sistema de proximidades ferroviarias no futuro da mobilidade de ambas as comunidades. Existe unha necesidade de reconstrución e impulso da infraestrutura e os servizos prestados, de maneira que se continue avanzado nas actuacións xa en curso no marco do actual Plan de Proximidades, asegurándoas no medio e longo prazo. Todas elas débense plasmar nos correspondentes plans de proximidades, documentos exhaustivos elaborados por parte do ministerio, e nos que recollerán os investimentos por valor duns 1.100 millóns de euros, que están previstas en cada comunidade.
2. Mitma comprométese a achegar ás CCAA o máis axiña posible un completo cronograma e programa de todas as actuacións recollidas nos plans de proximidades que concrete e calendarice para os próximos anos as diferentes actuacións contidas nos mesmos. Igualmente crearase a figura dun Comisionado para a execución dos plans de proximidades de Asturias e Cantabria e a supervisión dos acordos aquí previstos.
3. Respecto do contrato para a construción de 31 novas unidades de trens de largo métrico que Renfe ten asinado con CAF, recoñécese que non se construíu nin proxectado ningún tren, así como que non se incorreu nun gasto público en relación con el. Dado o atraso acumulado considérase necesario elaborar xunto á empresa fabricante un calendario detallado dos traballos a realizar e as entregas de trens, que serán graduadas tal e como vaian finalizándose en fábrica.
Acórdase aplicar a cláusula prevista para ampliar o número de trens en 7 máis, de maneira que o total de unidades fabricadas pase a ser de 38. Así mesmo, articularanse novos contratos que garantan a renovación total da frota de trens que prestan o seu servizo na rede de largo métrico en ambas as comunidades con unidades que respondan ás máximas prestacións de confort e sustentabilidade.
O obxectivo temporal é que poidan empezarse os traballos de fabricación a finais deste mesmo ano, para que os primeiros trens poidan porse en servizo o primeiro semestre do 2026.
4. Mitma comprométese a compartir con ambas as CCAA o resultado da auditoría que o Ministerio iniciou recentemente para asegurar a transparencia na depuración de responsabilidades, así como na aplicación das correspondentes propostas de mellora na organización.
5. Mitma desenvolverá e implementará un Plan de melloras dos servizos que permita reordenar os horarios e mellorar as frecuencias e os tempos de viaxe dos servizos. Este plan abordará a reorganización da malla horaria atendendo ás novas necesidades de mobilidade, revertiendo a actual situación de regresión no servizo.
6. Materializar a integración tarifaria dos núcleos de Proximidades convencional e de largo métrico nos núcleos de Asturias e Cantabria. Así, ambas as redes pasarán a formar unha única rede de servizos en cada un dos núcleos, proporcionando unha oferta integrada de transporte, de maneira que os viaxeiros poidan utilizar o mesmo título de transporte para viaxar indistintamente nas liñas de largo convencional e largo métrico, supondo unha maior comodidade e un aforro económico aos usuarios de ambas as redes. Todo iso en coordinación coas autoridades de transporte público de ambas as comunidades autónomas.
7. Estender a achega económica actual para a gratuidade das proximidades ferroviarias en Asturias e Cantabria máis aló do 31 de decembro de 2023 e ata a entrega das unidades de trens pendentes no contrato en curso. Para iso o Ministerio habilitará a través dos Orzamentos Xerais do Estado senllas partidas económicas de achega ao financiamento do sistema de transporte público de Asturias e Cantabria, para aplicar as correspondentes bonificacións e melloras na prestación do servizo.
Os antecedentes
Durante a súa intervención, a ministra destacou a importancia de ser “claros e realistas” cos feitos que levaron ao atraso na execución do contrato e censurou que se haxa desinformado e banalizado cun tema tan importante, reducíndose “ao meme duns supostos trens xa fabricados que nunca existiron”. “Pero nin é banal nin é cómico ter un parque de trens que en moitos casos supera os 40 anos e non é ningunha chapuza o investimento que puxemos en marcha para reverter esta situación”, reiterou a titular do Departamento.
Así, aínda que se produciu unha demora, Raquel Sánchez lembrou que “non existiu mala fe, non se malgastou nin un só euro de diñeiro público e non se produciu ningunha situación irreversible porque non se fabricou ningún tren”. E é que foi na fase inicial de deseño e de proxecto cando se detectou que aplicar a norma estándar para o deseño dos novos trens resultaba inviable.
“Comprar un novo tren e, máis aínda para unha infraestrutura como a rede de largo métrico que non é de nova construción, é como ir ao xastre a facer un “traxe a medida”. Trátase de deseñar un tren que reúna as mellores características para ofrecer as mellores prestacións na rede pola que vai ter que circular”, explicou.
O problema é que se tardou moito en obter a solución de aplicar o método comparativo e axustar as medidas dos convois aos xa existentes para deseñar os novos trens.
É unha metodoloxía recollida na normativa europea, que se utiliza e máis en liñas xa existentes, e que nos/nos permite digamos maximizar a capacidade dos novos trens garantindo que son compatibles coa liña pola que van circular. “Atopar e decidir esta solución, requiriu dun tempo tan excesivo que non é admisible e que esixe delimitar responsabilidades e determinar os fallos nos que se puido incorrer no proceso”, aseverou a ministra, que lembrou da auditoría encargada é determinar en que se fallou en todo o proceso para que se dilatou punto e establecer as medidas para que non volva ocorrer.
Impulso ao investimento
“Facémonos responsables do atraso na entrega de trens, pero, este Goberno tamén é responsable de despregar unha aposta investidora e de medidas por mellorar as proximidades e promover o seu uso como ningún goberno antes fíxoo”. Unha aposta que se traduciu nun duplicar os investimentos previstos na rede de Proximidades de Asturias ata os 1.100 millóns de euros e de triplicar as de Cantabria, cunha dotación moi similar.
“Agora temos realidades e certezas, antes só tiñamos power points e vendedores de fume”, lembrou a ministra antes de enumerar exemplos das actuacións que se están executando:
- Palleiras está cada vez máis preto de ser unha realidade e a partir do 21 de febreiro a infraestrutura pasa xa da fase de construción á dirección de circulación de Adif.
- Na alta velocidade a Cantabria, este ano/este ano todos os tramos entre Palencia e Aguilar de Campoo están licitados ou en execución.
- Desatascáronse as actuacións que estaban gardadas nun caixón: o novo acceso ao porto de Santander, o nó de Torrelavega ou o desfiladeiro da Hermida.
“Das renovacións de vía en Asturias, a de largo métrico Xixón-Laviana é só o comezo, ou a entrada en servizo da regasificadora do Muso”, concluíu.