La delegada do Goberno de España no Principado de Asturias, Adriana Lastra, sinalou este venres nunha comparecencia ante os medios que o impacto do novo modelo de financiamento autonómico “será positivo” para Asturias e tamén para contribuír a blindar o Estado de Benestar.
“A nosa comunidade é, xunto a Castela e León, a máis beneficiada polos criterios de poboación axustada, que son os que teñen en conta non só o número de habitantes, senón tamén factores como o envellecemento, o territorio, a dispersión ou os maiores custos de prestación de servizos en zonas rurais”, dixo.
Adriana Lastra incidiu en que para o cálculo do novo sistema, a poboación axustada de Asturias é un 9,6% superior á poboación real. “Isto significa que por cada 100 asturianos, o modelo recoñece necesidades equivalentes a atender case 110 persoas, porque o esforzo para garantir servizos públicos de calidade nun territorio coa nosa orografía e dispersión é obxectivamente maior”, explicou, engadindo que tamén é a segunda comunidade máis beneficiada ao aplicar a variable de dispersión.
La delegada do Goberno apuntou que en Asturias o modelo proposto suporía incrementar nuns 248 millóns anuais os recursos que recibiría co modelo vixente actualmente. Uns recursos adicionais que servirán para reforzar a sanidade pública, mellorar a educación, fortalecer os servizos sociais e garantir que ninguén quede atrás. “En definitiva, máis medios para continuar protexendo e modernizando o noso Estado de Benestar”, remarcou.
Lastra afirmou que esta reforma mellora os recursos para todas as comunidades, aumenta a solidariedade, mellora os mecanismos de nivelación horizontal e vertical, e promove unha maior autonomía e corresponsabilidade fiscal.
Ademais, lembrou que o anterior modelo leva 13 anos caducado e que o novo se debaterá no Consello de Política Fiscal e Financeira, onde están representadas todas as comunidades autónomas, e aprobarase no Congreso dos Deputados, sede da soberanía nacional.
Adriana Lastra sostén que o Goberno de España “fixo os deberes” e “o seu bo traballo en materia económica” permite que haxa máis recursos que se poidan distribuír entre as comunidades autónomas, de tal forma que presenta “un modelo serio, sólido e pensado para o interese xeral” fronte a un Partido Popular que non foi capaz de expor unha proposta de reforma nin de articular un discurso coherente sobre financiamento autonómico.
“Este novo modelo beneficia ao conxunto das comunidades autónomas, mellora a equidade territorial e recoñece as necesidades específicas de rexións como Asturias. Grazas a el, poderemos avanzar cara a un financiamento máis xusto, cara a unha España máis cohesionada e cara a un Estado de Benestar máis forte”, dixo.
NOVO MODELO
La delegada do Goberno en Asturias compareceu con motivo da presentación do novo modelo realizada este venres pola vicepresidenta primeira do Goberno e ministra de Facenda, María Jesús Montero.
El novo modelo estímase que achegará en 2027, ano no que se espera que entrará en vigor, 20.975 millóns máis dos que obterían as comunidades se se mantivese o modelo vixente. Los recursos totais que este modelo distribuirá en 2027 estímanse en 224.507 millóns. No último ano liquidado, que corresponde a 2023, as comunidades autónomas recibiron 152.484 millóns do sistema de financiamento.
Montero explicou as bases deste novo modelo de financiamento, cumprindo así a promesa do presidente do Goberno, Pedro Sánchez, de expor un financiamento máis amplo e xusta para as CCAA recoñecendo á vez as singularidades de cada territorio.
Dicha proposta foi remitida ao conxunto de gobernos autonómicos para o seu coñecemento, co fin de que sexa debatida e analizada o vindeiro mércores nun Consello de Política Fiscal e Financeira (CPFF) extraordinario.
Bases e principios do novo modelo
El novo modelo de financiamento autonómico incorpora novos criterios de repartición, melloras metodolóxicas e circunscríbese a principios que para o Executivo son prioritarios:
· Se inclúe unha nova proposta de poboación axustada que contempla novas variables que dan resposta ao reto do despoboamento e incorpora unha estratificación máis precisa dos grupos de poboación.
· Incremento da capacidade tributaria, que eleva a autonomía e a corresponsabilidade fiscal e reforza o principio de suficiencia.
· Se ampla, reforza e garante a solidariedade interterritorial a través dun mecanismo de nivelación horizontal equitativo, obxectivo e transparente.
· La nivelación vertical tamén queda garantida cunha achega adicional da Administración central que permitirá elevar o investimento en sanidade e educación pública e en políticas sociais.
· La maior autonomía tamén se reflicte na posibilidade de que as comunidades reciban a recadación do IVE xerado polas pemes nos seus territorios.
· O modelo adáptase ás novas realidades ao incluír un fondo para facer fronte ao desafío do cambio climático
· Garantía de statu quo, polo que ningún CCAA recibe menos que co anterior modelo.
· Mecanismo complementario de financiamento.
La mellora do financiamento no caso de Asturias explícase porque será unha das máis beneficiadas polos novos criterios de poboación axustada.
Novos criterios na poboación axustada
Junto a a maior achega do Estado ao sistema, un dos elementos fundamentais do novo modelo é o criterio de poboación axustada. Este determina o número de habitantes de cada comunidade autónoma ponderando variables que inflúen no custo dos servizos e as necesidades de financiamento.
Así, a repartición dos recursos autonómicos defínese en función das características demográficas, socioeconómicas e xeográficas das comunidades autónomas. Por exemplo, o gasto sanitario será maior nunha comunidade moi envellecida, mentres que outra comunidade terá maiores necesidades en educación se ten maior proporción de habitantes en idade escolar.
Como lembrou María Jesús Montero, o Goberno abriu o pasado mes de febreiro coas comunidades un proceso de negociación para actualizar os criterios que determinan a poboación axustada. Finalmente, non foi posible alcanzar un consenso e foron as propias comunidades quen reclamaron ao Executivo que presentase unha proposta, tal e como ocorreu.
Tras a incorporación das melloras metodolóxicas, as grandes variables que configuran a proposta mellorada de poboación axustada do Goberno é a seguinte:
- Poboación padrón. Unha das variables máis relevantes. Supón o 30% da ponderación da poboación axustada.
- Poboación protexida equivalente. Pretender representar o gasto sanitario, partida orzamentaria máis ampla no ámbito autonómico. O seu peso é do 38%. Para o seu cálculo, divídese en 20 grupos de idade, deixando atrás os sete do modelo vixente. Isto permite unha maior fiabilidade na delimitación dos recursos necesarios para os distintos grupos de poboación. É dicir, os custos sanitarios aproxímanse en función da idade dos beneficiarios.
- Educación. Para determinar o gasto educativo tense en conta o número de habitantes entre 0 e 17 anos, cuxa ponderación alcanza o 17%. E, ademais, introdúcense outra dous novos criterios, como son o número de habitantes entre 18 e 24 anos e o número de alumnos universitarios que se trasladan a estudar a outras comunidades. Isto recoñece o custo que supón que unha comunidade acolla a estudantes doutras rexións no seu sistema educativo. Estas variables suman unha ponderación do 3,5%.
- Servizos sociais. La base é a poboación maior de 65 anos, que utiliza moito máis os servizos vinculados á sanidade ou a dependencia. La novidade é que se desagrega en dous tramos, entre 65 e 79 anos e maiores de 80 anos. La ponderación desta variable é do 7%. Outra novidade é a adición do número de parados sen prestación, cun peso do 1,5%, como representativa da pobreza e a exclusión social.
Junto a estos elementos relevantes para determinar la población ajustada, el modelo incluye otros que inciden en el coste de los servicios públicos. Y que ayudarán especialmente a las autonomías que afrontan el reto de la despoblación.
· Superficie. Los kilómetros cuadrados de cada comunidad suponen un 1,6% de la ponderación.
· Dispersión. Tiene un peso do 0,5%. Se determina en función das entidades singulares de poboación habitadas.
· Insularidad. Supón un 0,5% no cálculo.
· Custos fixos. Se trata dun novo criterio defendido por numerosas CCAA. Conta cunha ponderación do 0,4%, beneficia especialmente a comunidades afectadas polo despoboamento e recoñece a dificultade existente nalgunhas comunidades para alcanzar economías de escala debido á súa escasa poboación.
O sistema de financiamento xurdido deste novo modelo beneficia a Asturias por esta proposta do criterio de poboación axustada. Isto responde a que a súa poboación axustada é un 9,6% maior que a poboación real. É dicir, para o modelo de financiamento, Asturias ten máis de 96.200 habitantes máis dos que aparecen no seu padrón. Ademais, é a segunda comunidade máis beneficiada ao aplicar a variable dispersión cando se calcula a poboación axustada.
Incremento da capacidade tributaria
A maior parte dos recursos das comunidades autónomas proceden dos impostos cedidos e a proposta presentada polo Goberno contempla incrementar a capacidade tributaria de todas as comunidades, o que se traducirá en máis ingresos e autonomía. Actualmente, a capacidade tributaria das comunidades determínase pola recadación normativa dos seguintes impostos:
· O 50% do IRPF e o IVE.
· O 58% dos impostos especiais sobre o tabaco, o alcol, a cervexa e Hidrocarburos.
· El 100% de Impuestos como Sucesiones, Transmisiones Patrimoniales y Actos Jurídicos Documentados, Especial sobre Determinados Medios de Transporte, tributos sobre el juego y el Impuesto sobre la Electricidad.
Este novo modelo de financiamento expón un incremento desa capacidade tributaria, facilitando así que dispoñan de máis ingresos e unha maior autonomía fiscal. En concreto, os recursos aumentarán en case 16.000 millóns en 2027.
A modificación máis significativa é o incremento da cesión por IRPF e IVE. Co novo modelo, por IRPF cederíase o 55% e por IVE o 56,5%. Ademais, incluiranse dentro dos recursos do sistema de financiamento os impostos sobre o Patrimonio, sobre os depósitos bancarios, sobre actividades do xogo e sobre o depósito de residuos en vertedoiros.
Nivelación horizontal
Como ha señalado Montero, el modelo refuerza y amplía la solidaridad interterritorial. Esto se traduce en garantizar que todas las comunidades alcancen un 75% de la media de recursos por habitante ajustado determinada a partir de su capacidad tributaria.
De esta maneira, as comunidades con financiamento por habitante axustado por baixo da media recibirán máis recursos, mentres que as que están por encima da media achegarán para o ben común do sistema. Isto serve para, por unha banda, garantir a solidariedade interterritorial e, por outro, reducir as distancias en financiamento por habitante.
Nivelación vertical
Este parámetro é o que visibiliza de maneira máis evidente o compromiso do Goberno e o Estado coas comunidades autónomas e o Estado de Benestar. Cunha achega de 19.000 millóns, o obxectivo inicial é reducir en 2/3 a distancia de cada CCAA respecto da que ten máis recursos, que é a Comunidade de Madrid. Este cálculo permitirá que aquelas comunidades máis afastadas reciban máis recursos fronte ás que gozan dunha mellor posición.
Os recursos que o Estado achega inicialmente á nivelación vertical procederán do 5% do rendemento do IRPF e dunha transferencia adicional ata lograr reducir en 2/3 a distancia de todas as comunidades respecto da que ten maiores recursos.
Resto de elementos
Todos os parámetros anteriores supoñen o 99% dos recursos autonómicos, que quedaron asignados tras determinar a capacidade tributaria e establecer os mecanismos de nivelación horizontal e vertical. O modelo contempla outros elementos, pero con menor importancia económica.
· Mecanismo IVE Pemes. Para avanzar nunha maior autonomía e corresponsabilidade fiscal, á vez que se incentiva o desenvolvemento económico, as CCAA poderán recibir unha parte da recadación de IVE xerada polas pemes no seu territorio. Con esta medida, que deberá ser solicitada polas autonomías, recoñécese o esforzo das comunidades autónomas no impulso e apoio ás pequenas e medianas empresas. A cantidade xorde de calcular a diferenza que existe na comunidade entre o peso relativo do IVE liquidado polas pemes dese territorio e o índice de consumo. Se o IVE das pemes supera o índice de consumo, a comunidade recibirá unha transferencia positiva pola diferenza. En caso contrario, o importe será negativo.
Un aspecto relevante é que os fondos desta fase non son competitivos, polo que un aumento de recursos nun territorio non implica detraerlos doutro.
· Fondo climático. Ante os desafíos da crise climática, dotarase ao sistema de financiamento dun fondo climático duns 1.000 millóns. 2/3 do mesmo repartiranse entre as autonomías do litoral mediterráneo, as máis afectadas pola súa exposición ao quecemento do Mar Mediterráneo e o seu efecto sobre o clima. O terzo restante recibirano o resto de comunidades. A repartición realizarase baixo o criterio de poboación axustada.
· Garantía de statu quo. Existirá un elemento de peche para garantir o statu quo, polo que ningunha comunidade, ao comezo da aplicación do sistema, recibirá menos recursos dos que obtería co modelo anterior. Este mecanismo financiarase con achegas da Administración central, que achegará a este fin uns 400 millóns, que beneficiarán especialmente a Cantabria e Estremadura.
O statu quo é o último elemento do modelo de financiamento e que actúa como peche. En calquera caso, a vicepresidenta primeira do Goberno e ministra de Facenda debullou outros aspectos da proposta relacionadas coa xestión tributaria e co financiamento das competencias non homoxéneas.
Mecanismo complementario de financiamento
O modelo proposto establece que o financiamento das competencias non homoxéneas poida proceder dunha maior porcentaxe de IVE cedido. Esa cesión adicional fixarase no ano basee en función das que teña asignada cada comunidade autónoma.
Trátase dun mecanismo opcional. Por tanto, se as comunidades desexar poderán optar por recibir como ata agora o financiamento das competencias non homoxéneos a través dunha transferencia evolucionada polo índice dos ingresos do Estado (ITE).
Como sucede no caso do IVE Pemes, novamente dáse á opción de elixir, o que reforza a autonomía das comunidades e reflicte a flexibilidade do novo modelo de financiamento.