O Secretario de Estado de Xustiza, Manuel Olmedo Palacios, asegurou que a entrada en funcionamento dos Tribunais de Instancia, prevista a partir do próximo 1 de xullo, representa “un cambio organizativo histórico” no sistema xudicial español.
“Os Xulgados créanse nada menos que no ano 1835, e é unha estrutura organizativa que todos sabemos que hai moito tempo xa que non era a adecuada para atender ao volume como ao tipo de litigiosidad que contamos desde hai décadas”, sinalou na súa intervención na mesa redonda Aproximacións á O 1/2025, de Medidas de Eficiencia do Servizo Público da Xustiza, celebrada no marco das XXX Xornadas de Dereito “Enrique Ruiz-Vadillo” da UNED.
Tal e como sinalou, a implantación dos Tribunais de Instancia realizarase en tres fases: xullo de 2025 para os partidos xudiciais máis pequenos, outubro para os medianos, e xaneiro de 2026 para os grandes tribunais. Este calendario graduado, explicou Olmedo, permitirá obter unha valiosa experiencia nas primeiras fases que será clave para afrontar con éxito a implantación nas xurisdicións máis complexas.
“Xa estamos a traballar na terceira fase e abordando sobre a marcha tanto os problemas previstos como outros novos que xurdiron no proceso”, sinalou.
O Secretario de Estado defendeu que o novo modelo permitirá unha maior especialización e eficiencia. “Un exemplo claro é o caso dos procedementos monitorios, que supoñen ao redor do 60% do traballo nos xulgados de primeira instancia. A nova estrutura permitirá a súa robotización e tramitación automatizada, liberando unha parte considerable da carga de traballo”, relatou.
Olmedo subliñou que os tribunais de instancia estarán apoiados por un marco normativo e tecnolóxico actualizado, grazas ao Real Decreto-lei 6/2023, que adapta as leis procesuais aos retos da dixitalización. “A transformación dixital non pode existir sen unha transformación normativa. Esta lei proporciona a seguridade xurídica necesaria para aplicar a tecnoloxía no ámbito xudicial”, indicou.
Nova organización e máis recursos humanos
A transformación tamén implica unha reorganización do persoal e das funcións dentro da oficina xudicial. “Estamos a elaborar un novo Real Decreto para adaptar os postos de traballo dos corpos de funcionarios a esta estrutura”, anunciou.
Así mesmo, na súa intervención, lembrou que o Goberno de España aumentou un 25% o investimento en xustiza nesta lexislatura, e que se aprobou a creación de 87 novas prazas xudiciais e fiscais especializadas en violencia sobre a muller e a infancia.
Algo que vai unido á convocatoria de oposicións, apostilou e lembrou que a semana pasada o ministro da Presidencia, Xustiza e Relacións coas Cortes de España, Felix Bolaños, anunciou que para este ano 2025, para 2026 e 2027 vanse a crear 360 prazas de quenda ás que se suman 120 prazas de cuarta quenda, o que supón case 1.500 prazas de quenda libre e de cuarta quenda. “A maior convocatoria que existiu na historia”, puxo en valor.
Durante a súa intervención, Olmedo destacou o traballo conxunto coas comunidades autónomas e o labor do Comité Técnico Estatal da Administración Xudicial Electrónica (CTEAJE), que permitiu a aprobación de modelos dixitais obrigatorios para os procedementos máis comúns, como o monitorio. Tamén puxo en valor o desenvolvemento de sistemas informáticos compatibles a nivel nacional, como Atenea/Minerva ou Avantius, que xa permiten a interoperabilidade en 12 comunidades autónomas e as cidades autónomas de Melilla e Ceuta.
“A dixitalización completa non é unha opción, é unha necesidade e será afectiva grazas a que vén acompañada de certeza legal, interoperabilidade tecnolóxica e unha estrutura organizativa adaptada”, recalcou.
Por último, o Secretario de Estado insistiu en que os Tribunais de Instancia tamén permitirán unha maior unificación de criterios, especialmente en primeira instancia, onde ata agora existía unha gran dispersión na práctica xudicial. “Esta colexiación funcional permitirá máis coherencia, máis seguridade xurídica e unha xustiza máis áxil e próxima ao cidadán”, concluíu.