O Ministerio de Transportes, Mobilidade e Axenda Urbana (Mitma) concedeu provisionalmente 500 millóns de euros dos fondos europeos de recuperación NextGenerationEU a 120 municipios de toda España, nos que viven uns 18 millóns de persoas, para descarbonizar o transporte e fomentar unha mobilidade activa e sustentable nos núcleos urbanos. Dentro destes municipios atópanse 16 de Andalucía, que contarán con 65,4 millóns de euros en axudas para os seus proxectos.
Grazas a estas axudas o Ministerio cofinanciará en total 432 actuacións encamiñadas á compra de autobuses urbanos eléctricos, o despregamento de carrís bici, a peonalización de rúas, a dixitalización de servizos de mobilidade ou a implantación de zonas de baixas emisións, entre outros proxectos.
O Ministerio seleccionou provisionalmente estes 432 proxectos de entre as 679 solicitudes presentadas por un total de 188 potenciais beneficiarios do programa: municipios de máis de 50.000 habitantes, capitais de provincia e concellos de localidades de máis de 20.000 habitantes que dispoñan dun servizo de transporte público colectivo urbano interior, e dispoñan dun Plan de Mobilidade Sustentable. A convocatoria celebrouse en réxime de concorrencia competitiva, polo que foron seleccionadas as actuacións que maior puntuación obtiveron en base a criterios de madurez, impacto, calidade e relevancia.
Esta resolución provisional corresponde á segunda convocatoria do programa de axudas a municipios para a implantación de zonas de baixas emisións (ZBE) e a transformación dixital e sustentable do transporte urbano, incluído no compoñente 1 do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia (PRTR). Así, os 500 millóns de euros adxudicados nesta segunda resolución súmanse aos 1.000 millóns de euros repartidos en primeira convocatoria ao longo de 2022.
De maneira adicional, tal como está previsto no artigo 4 da Orde Ministerial do 21 de xullo de 2022, Mitma podería ampliar o orzamento destas axudas en ata 50 millóns de euros en función dos créditos dispoñibles. Ante esta eventualidade, a resolución provisional incorpora no anexo I.2 unha listaxe de solicitudes desestimadas por esgotamento de crédito que poderían resultar beneficiarias no caso de que finalmente prodúzase esta ampliación orzamentaria. Neste escenario, aumentaríase a lista de municipios beneficiarios seguindo a orde de prelación establecido conforme a puntuación asignada. Isto suporía incluír outros tres proxectos de Andalucía, que contarían con 6,9 millóns de euros.
A listaxe de beneficiarios, publicado hoxe, pode consultarse na sede electrónica de Mitma:
Resolución provisional da segunda convocatoria
As entidades dispoñen así dun prazo de cinco días hábiles, a contar desde mañá, tras a publicación hoxe no Boletín Oficial do Estado (BOE) do extracto da resolución provisional, para presentar alegacións. Unha vez examinadas, formularase a resolución definitiva.
Actuacións subvencionadas
O obxectivo do programa de axudas é contribuír a mellorar a calidade do aire nas cidades e a descarbonización da mobilidade. Con este propósito as iniciativas seleccionadas promoven o impulso de sistemas de transporte público urbano fiable, alcanzable, atractivo e de nulas emisións, así como o fomento da mobilidade activa (bicicleta, ir a pé) para reducir o uso do vehículo particular a motor. A distribución dos fondos por tipo de actuación articúlase provisionalmente de seguinte forma:
- O 47,4% do orzamento da convocatoria destínase ao desenvolvemento da mobilidade activa, como a construción de carrís bici, a peonalización de rúas ou a instalación de puntos de aluguer de bicicletas. Por exemplo:
ou Se van a destinar máis de 61 millóns dos fondos en construír ou adecuar uns 212 quilómetros de carrís bici.
ou Se financiará a implantación de sistemas públicos de aluguer de bicicletas e outros vehículos de mobilidade persoal, con 29 millóns de euros, e promoverase a intermodalidad.
ou Se concederon 149 millóns de euros para aumentar o espazo para peóns nas cidades.
- O 20% dos fondos (100 millóns de euros) investiranse en impulsar as frotas de autobuses e vehículos de recollida de residuos de cero emisións, así como a infraestrutura de recarga para o seu funcionamento. Así, finánciase a adquisición de 423 autobuses urbanos de cero emisións ou a compra de máis de 8 vehículos eléctricos pesados, como os habilitados para a recollida de residuos.
- O 21,2% das axudas financiarán melloras na eficiencia do transporte público, incluíndo o reforzo dos servizos ferroviarios urbanos, da repartición de mercadorías na última milla e o acougado do tráfico rodado. Este tipo de proxectos contempla actuacións como, por exemplo:
ou A implantación de medidas de acougado de tráfico e distribución de mercadorías. (53 millóns de euros).
ou A adquisición de material rodante e mellora do transporte ferroviario (19 millóns de euros).
ou O desenvolvemento ou reforzo de aparcadoiros disuasorios de competencia municipal (15 millóns de euros).
ou O establecemento de áreas de estacionamento reguladas fóra das zonas de baixas emisións (1 millón de euros).
ou A mellora da accesibilidade ao transporte público a persoas con mobilidade reducida e colectivos especiais (9 millóns de euros).
ou A habilitación de plataformas e carrís de priorización do transporte público (8 millóns de euros).
- O 3,3% dos 500 millóns da convocatoria (16 millóns de euros) destínanse a proxectos de dixitalización da mobilidade para a mellora dos servizos públicos de transporte (información en tempo real, planificación de itinerarios, pago dixital…) e da xestión das administracións.
- Por último, o 8,1% das axudas (40 millóns de euros) financiarán 25 proxectos de implantación de Zona de Baixas Emisións (26 millóns de euros) e 18 actuacións complementarias para a súa posta en marcha ou reforzo das xa existentes (14 millóns de euros). Hai que ter en conta que só os municipios de máis de 50.000 habitantes e os de máis de 20.000 con incumprimentos dos niveis de calidade do aire podían solicitar financiamento para este tipo de actuacións, ao ser os obrigados a implantar unha ZBE.
O espírito do programa do PRTR é impulsar unha mobilidade respectuosa co medio ambiente e a saúde nas cidades que máis problemas de calidade do aire concentran e que dispoñen dun servizo de transporte urbano. A Lei de Cambio Climático obriga aos municipios con 50.000 ou máis habitantes e ás capitais de provincia a implantar zonas de baixas emisións antes de 2023, mentres que a Directiva de Vehículos Limpos prevé a necesidade de renovar as frotas de transporte público por vehículos de baixas ou cero emisións nos próximos anos, obxectivos ambos que se queren contribuír a alcanzar con estes fondos.
Neste contexto, os municipios de Madrid, Cataluña e Andalucía son os que máis axudas obtiveron de forma agregada con 265,9 millóns de euros, o 53,2% do total. Non en balde, as localidades beneficiarias das estas comunidades autónomas axuntan unha poboación de case 13,6 millóns de persoas sobre os 18 millóns de habitantes que suman todos os municipios beneficiarios provisionalmente nesta segunda convocatoria.
Pagos e seguimento
Os municipios beneficiarios deberán xustificar ao Ministerio o cumprimento da finalidade para a que se concedeu a subvención mediante a achega de informes semestrais sobre o estado dos proxectos.
Segundo recóllese na resolución provisional, as actuacións deben estar executadas e postas en marcha en xuño de 2025. Con todo, desde o Ministerio aboaranse as axudas en forma dun único pago anticipado.
Para percibir o ingreso, os municipios deberán certificar no prazo de dous meses, a contar desde a publicación da Orde definitiva de concesión das axudas, que iniciaron os procesos de licitación de todas as actuacións obxecto de subvención ou dun subconjunto de actuacións cuxo importe acumulado supoña polo menos o 80% da subvención total concedida.