A vicepresidenta do Goberno e ministra para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico, Teresa Ribera, actualizou hoxe en Consello de Ministros o Marco de Actuacións para Doñana dotado con 356,75 millóns de euros. Este plan, presentado en Almonte (Huelva) o 30 de novembro de 2022 ante alcaldes, representantes de asociacións agrarias, ecoloxistas e expertos científicos, ten como obxectivo principal reverter a degradación ambiental do Parque Nacional e recuperar o seu funcionamento ecolóxico con medidas a curto e medio prazo.
Doñana é unha das zonas húmidas máis relevantes de Europa desde o punto ambiental e está a ser sometida a fortes presións. Hoxe, 25 de abril, cúmprense precisamente 25 anos da rotura da Balsa Mineira de Aznalcóllar que produciu unha vertedura tóxica neste espazo. Máis de 5 millóns de m3 de lodos tóxicos e preto de 2 millóns de m3 de augas acedas contaminaron preto de 40 km dos ríos Guadiamar e Agre.
Nos últimos anos produciuse un gran crecemento da agricultura intensiva na periferia deste espazo e o regadío asociado a esta actividade está a producir un descenso do nivel freático. Isto, sumado ás secas que cada vez se producen con máis frecuencia, provocaron a deterioración dun Parque Nacional do que a vicepresidenta Teresa Ribera destacou que se trata do “único espazo natural español que conta con todas as figuras de protección a nivel internacional, incluída a Declaración de Patrimonio da Humanidade pola UNESCO no ano 1994”.
MEDIDAS
As medidas que contempla baséanse en tres principios fundamentais:
• Peche de pozos ilegais e control estrito, mediante teledetección e telecontrol, dos que xa contan con dereitos de auga consolidados.
• Substitución do uso de augas subterráneas por augas superficiais —sempre sen aumento da superficie regada—, e compra e renaturalización de terreos que se atopan actualmente en regadío.
• Medidas de conservación e restauración da biodiversidade.
A declaración de tres masas de auga subterránea “en risco”, en xullo de 2020, permitiu incrementar o control das extraccións e o peche de pozos: 701 xa se pecharon e 428 están en tramitación de peche. Nas masas de auga subterránea “en risco” están a constituírse comunidades de usuarios que agrupen aos agricultores en cada zona do acuífero e elaboración e aprobación de “Programas de Actuación” e “Plans de Extracción” para cada comunidade de usuarios. “O calendario de obras e investimentos permite pechar todas as extraccións en 2025 e garantir a cobertura dos dereitos de abastecemento dos núcleos urbanos e os dereitos de rega con auga de superficie” subliñou Ribeira na roda de prensa posterior ao Consello de Ministros.
Ademais, a substitución de recursos subterráneos por superficiais permite o peche de “pozos legais” e, desta forma, reducir as extraccións sobre o acuífero. Esta substitución realízase principalmente mediante dúas infraestruturas: transvasamento de 19,99 hm3/ano, procedentes da bacía do Tinto-Odiel-Pedras; volume adicional de 8 hm3/ano mediante recrecimiento do Encoro dO Agre.
Estas obras vanse completando por fases coa tramitación paralela das correspondentes concesións. Xa están operativas a substitución de recursos de 3,1 hm3/ano para o abastecemento urbano de diversas localidades da comarca dO Condado e 4,26 hm3/ano para a rega de 815 ha na comunidade de regadoras dEl Fresno-Guadalquivir. Tamén se está finalizando o proxecto do recrecimiento dO Agre con previsións de inicio de obras en 2024 e finalización en 2026.
Ademais, o Marco de Actuacións para Doñana prevé un investimento de 100 millóns para a adquisición de terreos con dereitos de auga que actualmente impiden a conexión do río Guadiamar coas Marismas. A adquisición comezará en 2024.
En materia de saneamento e depuración están xa en execución a adecuación do tratamento da EDAR de Sevilla nun Convenio con EMASESA, cun orzamento de adxudicación de 72 M€. Estímase que finalizará a finais de 2024.
Tamén as depuradoras de Isla Mayor (4,9 M€) e de Gerena (5,8 M€) mediante un convenio con Aljarafesa. A finalización das obras prevese a finais de 2024.
Outras actuacións en depuradoras de Escacena del Campo, Lucena del Puerto, Moguer e Sanlúcar. Inicio execución a finais de 2024 e finalización en 2026
O proxecto de ampliación da EDAR de Matalascañas atópase actualmente en realización do estudo de alternativas e a súa finalización está prevista en 2027.
BIODIVERSIDADE
O Marco de Actuacións para Doñana presuposta 12,9 millóns para a mellora da conectividade ecolóxica e a redución de desfragmentación de hábitats. Estas actuacións sumaranse aos programas LIFE que xa están a dar excelentes resultados. Os últimos datos referentes aos linces ibéricos superan por primeira vez o centenar de exemplares en Doñana. En canto á cerceta pardilla, o pato máis ameazado de Europa, en 2022 a poboación en Andalucía aumentou a 44 parellas. Pola súa banda, a aguia imperial ha pasado de 70 parellas reprodutoras en 2011 a 136 parellas en 2022.