O ministro da Presidencia, Relacións coas Cortes e Memoria Democrática presidiu o acto de entrega dos restos mortais que foron exhumados e, posteriormente, identificáronse no Val de Cuelgamuros. Tras o acto, procedeuse á inhumación no panteón construído no cemiterio de Palleiras de Adaja.
Palleiras de Adaja, Ávila (España)
O ministro da Presidencia, Relacións coas Cortes e Memoria Democrática, Félix Bolaños, presidiu o acto de entrega de 12 persoas asasinadas no verán de 1936 nas primeiras semanas da guerra civil na provincia de Ávila. No acto, organizado pola Secretaría de Estado de Memoria Democrática, participou o secretario de Estado de Memoria Democrática, Fernando Martínez, o alcalde de Palleiras de Adaja, o grupo de familiares de Palleiras de Adaja e Navalmoral da Serra, así como parte do equipo técnico que participou nas tarefas de investigación e exhumación.
Tras o acto institucional, no que participaron autoridades, familiares e técnicos, procedeuse á inhumación dos restos atopados no Val Cuelgamuros no panteón construído no cemiterio de Palleiras de Adaja en 2004, excepto dous corpos que foron trasladados a Navalmoral da Serra por decisión dos seus familiares.
Vecinos de Palleiras de Adaja e Navalmoral da Serra (Ávila)
Trátase de veciños de dous municipios abulenses. Os veciños de Palleiras de Adaja Víctor Blázquez do Oso, Valerico Canles Jorge, Emilio Caro García, Román González Enríquez, Flora Labajos Labajos, Celestino Puebla Molinero, e Pedro Ángel Sanz Martín, membros da casa do Pobo local, foron asasinados por falanxistas o 20 de agosto de 1936 e arroxados a unha fosa común en Aldeaseca (Ávila).
Os veciños de Navalmoral da Serra Gregorio Pérez do Peso, Raimundo Meneses Redondo e Rito Martín Redondo foron asasinados o 4 de agosto de 1936 por falanxistas cando participaban nos labores de sega en Fuente el Saúz (Ávila). Todos eles foron identificados xeneticamente, a excepción de dous veciños máis de Navalmoral, aínda sen identificar.
Os corpos foron trasladados sen o coñecemento nin permiso dos seus familiares ás criptas do Val de Cuelgamuros, antes Val dos Caídos, o 23 de marzo de 1959 nunha mesma caixa, numerada como 198 no rexistro do cemiterio do monumento. A exhumación en 2003 da fosa común de Aldeaseca, na que se acharon restos dispersos, levou aos familiares, entre eles Fausto Canales, a atopar documentación sobre o traslado ao Val.
A partir de entón, puxeron en marcha un longo proceso para conseguir a exhumación dos seus familiares do mausoleo franquista e o regreso aos seus municipios de orixe. Outras familias noutros puntos do país sumáronse a esta reclamación. En 2016 produciuse unha sentenza xudicial favorable á exhumación dos irmáns Lapeña, procedentes do cemiterio de Calatayud.
Tras a elaboración dun Plan de Intervención forense establecido polo Ministerio da Presidencia, Relacións coas cortes e Memoria Democrática a través da Secretaría de Estado de Memoria Democrática que contou co visto e prace de Patrimonio Nacional e o Consello Médico Forense do Ministerio de Xustiza, en 2020 púxose en marcha o proceso de exhumación de 143 persoas reclamados polos seus familiares. Tras numerosos obstáculos burocráticos, técnicos e xudiciais, as exhumaciones comezaron o 12 de xuño de 2023 no nivel 0 da Capela do Santo Sepulcro.
Plan de Intervención forense
Para iso empregouse unha metodoloxía de tipo arqueolóxico mediante a análise detallada e o rexistro de todas as evidencias contidas no columbario do Nivel 0 da Capela do Santo Sepulcro.
O equipo multidisciplinar designado procedeu á inspección do Nivel 0 da Capela do Santo Sepulcro empregando unha metodoloxía arqueolóxica co fin de buscar o colector número 198. Utilizáronse protocolos, metodoloxía e procedementos de carácter forense axustados aos estándares internacionais como o Protocolo de Minnesota (2016) de Nacións Unidas, así como as boas prácticas que veñen recomendando desde o Comité Internacional da Cruz Vermella.
A tarefa é moi complexa pola escala dos enterramentos e o deterior das criptas. Entre 1959 e 1983, foron trasladadas ao Val de Cuelgamuros un total de 11.060 caixas, individuais e colectivas, contendo os restos de 33.833 vítimas. No nivel 0 da Capela do Santo Sepulcro, onde se achou esta caixa, depositáronse 1.057 caixas con 4.266 vítimas.
A caixa 198 é o primeiro resultado tanxible deste esforzo institucional para recuperar os corpos solicitados polos seus familiares. Coa entrega institucional e digna aos seus familiares o Estado cumpre co seu compromiso na procura dos desaparecidos da guerra. A partir de setembro retomaranse as tarefas para tratar de localizar outras das caixas solicitadas cuxa identificación sexa viable, dentro das grandes dificultades técnicas que ten esta tarefa.
