20 de novembro de 2023.- Nova operación da Garda Civil na provincia de Soria contra o espolio de pezas arqueolóxicas en zonas catalogadas como xacementos arqueolóxicos.
O Servizo de Protección da Natureza do Comandancia da Garda Civil de Soria no marco da operación “VARONA”, o pasado xoves día 16 de novembro de 2023 detivo a unha persoa á que sorprenderon de maneira in fraganti cando se atopaba expoliando o xacemento arqueolóxico do “Alto da Devesa”, no termo municipal de Baraona (Soria).
No momento da detención, esta persoa atopábase realizando foxos e escavacións ilegais sobre o terreo, provisto dun detector de metais, unha aixada e diferente material para realizar escavacións. Ademais da intervención do detector de metais e das ferramentas que portaba, no rexistro que se lle realizou nese momento puidéronselle atopar ata 15 pezas metálicas de interese arqueolóxico.
A persoa detida que responde ás iniciais RGL, trátase dun home de 48 anos idade e que conta con numerosos antecedentes penais por delitos contra o Patrimonio Histórico, deténdose tamén por membros do Seprona este mes de setembro, polo intento de espolio no xacemento arqueolóxico de Los Villares na localidade de Santervás do Burgo (Soria)
Como consecuencia da detención desta persoa, realizouse un rexistro nun predio propiedade da súa familia no que se lle interviñeron máis de 1.000 pezas metálicas de interese arqueolóxico entre as que destacaban, 50 moedas antigas, 5 pezas de cerámica, 16 chumbos ou pesas antigas de pedra, así como varias puntas de frecha, de lanzas e de coitelos. Ademais, no rexistro localizáronse tamén 2 claves de bóveda que poderían ser do século XVI e que poderían pertencer ao teito dalgunha igrexa ou ermida.
As investigacións levadas a cabo polo SEPRONA víñanse realizando desde hai meses, ao localizarse no citado lugar foxos e prospeccións ilegais, motivo polo cal se procedeu a intensificar a vixilancia da zona co apoio da Unidade Central Operativa de Medio Ambiente (UCOMA) e grazas a estas investigacións púxose ao descuberto que a persoa detida podería estar durante anos expoliando xacementos arqueolóxicos.
Con esta operación permitiuse recuperar numerosas pezas de diversa índole, que abarcan diferentes épocas como a celtibera, romana e a medieval e que presuntamente serían expoliadas en distintos xacementos da provincia de Soria.
A persoa detida e que tiña estas pezas na súa poder foi acusado dun delito contra o Patrimonio histórico e foi posto o pasado día 18 de novembro a disposición do Xulgado de Instrución nº 1 de Almazán.
Por outra banda, os feitos foron postos tamén en coñecemento do Servizo Territorial de Cultura da Xunta de Castela e León, a fin de que por ese Servizo determínense os danos causados no xacemento e en canto ás pezas arqueolóxicas intervidas, entregaranse ao Museo Numantino para a súa custodia, conservación e peritaxe.
O xacemento arqueolóxico do “Alto da Devesa” en Baraona foi declarado ben de Interese Cultural no ano 1991 e no seu lugar atoparíase unha Necrópole (lugar funerario) pertencente ao II Idade do Hierro. Era común entre os pobos celtiberos da época citada a incineración dos falecidos, depositando os restos parcialmente carbonizados en vasijas ou unhas funerarias de cerámicas típicas dos pobos que habitaban a Hispania prerromana xunto con xoias ou fusayolas (contrapesa colocada no fuso de fiar), no caso de enterramentos femininos ou de armas e placas de adornos no caso dos enterramentos masculinos, entre outros obxectos.
Este conxunto funerario no seu estado orixinal achega unha valiosa información non só sobre a idade, sexo ou status social do suxeito senón tamén sobre a organización social, o progreso cultural, así como do intercambio comercial e influencias de todo tipo con outros pobos, non só da península senón tamén do continente.
A forma de actuación dos “detectoristas” ou máis comunmente coñecidos como “piteros” é a localización de obxectos metálicos enterrados mediante o uso de detectores de metais, frecuentemente aproveitando as circunstancias de illamento e/ou escuridade. Guiados unicamente polo rastro dos obxectos metálicos e coa única luz dunha pequena lanterna, escavan o terreo cunha aixada ou obxecto similar, removendo o terreo, rompendo as vasijas e fragmentando todo tipo de materiais talles como ósos, cerámicas, restos de madeira, coiro ou teas e esparciéndolo polo lugar xunto con as cinzas do finado.
O obxecto final destes pretendidos arqueólogos ou numismáticos como eles mesmos defínense, é o achado principalmente de xoias, moedas ou obxectos característicos que se venden entre coleccionistas ou anticuarios, obviando a súa orixe ilícita, como parte de herdanzas familiares. As moedas, desprovistas do seu contexto histórico, valóranse atendendo ao metal, a súa antigüidade e a claridade do seu relevo, variando entre 50 e 200 euros, as máis comúns do período celtíbero.
A eliminación do terreo que comporta a descontextualización, perda ou apropiación dos materiais históricos, provocan unha destrución do substrato arqueolóxico que se considera de suma gravidade desde o punto de vista cultural e científico, especialmente se se ten en conta o escaso beneficio que toda a operación reporta ao autor.
Destacar que é a cuarta operación contra o espolio arqueolóxico que leva a cabo a Garda Civil de Soria a través do SEPRONA nos últimos 3 anos e a terceira no que vai de ano. No ano 2021 no marco da Operación “Pelendones” recuperáronse 246 moedas antigas e 100 obxectos metálicos históricos, que procedían do xacemento arqueolóxico de Calderuela (Soria), en febreiro deste ano/este ano no marco da Operación “Lanus”, detívose a 5 expoliadores no xacemento de Renieblas e intervéuselles 8 moedas antigas e 3 pezas arqueolóxicas e por último en setembro do 2023 no marco da Operación “Cerealia”, detívose a 1 persoa e investigouse penalmente a outras 2, polo intento de espolio ao xacemento arqueolóxico de Santervás do Burgo.
Desde a Garda Civil quérese destacar a importancia da colaboración cidadá que contribúe en gran medida á detección de todo tipo de actividades ilícitas e á identificación dos seus autores, contribuíndo á mellora da seguridade nas zonas rurais, lembrando que se atopa a disposición dos cidadáns o teléfono 062 de atención permanente.