DISCURSO
Denis Itxaso
Delegado do Goberno no País Vasco
24 de marzo de 2023
Vicelehendakari, autoridades, moi bos días a todos e moitas grazas por acudir a este acto en memoria e homenaxe José Humberto Fouz, Jorge Juan García e Fernando Quiroga cando se cumpren 50 anos da súa desaparición forzada a mans de ETA
Un día como hoy de 1973, estos tres jóvenes trabajadores coruñeses que residían en Irún pasaron a Francia para disfrutar de un día de asueto. En aquel tiempo en que lo viejo no terminaba de morir y lo nuevo tampoco terminaba de nacer, pasar la muga era algo habitual, puro aire fresco. Pero este hecho cotidiano les costó la vida. Cruzaron sus destinos con los de quienes habían convertido los suyos en una aberración, en una mera apuesta por la muerte. Fueron confundidos con policías españoles por un grupo de etarras que les secuestraron, torturaron y asesinaron, haciendo desaparecer sus cuerpos. Hasta hoy, nadie se ha responsabilizado de sus desapariciones.
50 anos despois, non hai noticia sobre o seu paradoiro. Desde entón, as súas familias seguen clamando para que se desvele onde foron enterrados os seus corpos. A súa desaparición converteuse en todo un símbolo da espesa néboa que nos/nos queda aínda por despexar, dese pasado recente cheo de sombras e angustia. Por iso hoxe rendémoslles memoria e tributo ante as súas familias, afrontando de face o pasado para construír o futuro.
50 anos despois mirámonos no espello que nos/nos lembra de maneira permanente a tolemia dunha parte da sociedade que decidiu alcanzar os seus obxectivos matando aos seus semellantes. Lémbranos a paranoia na que viviron uns, que deron durante décadas apoio e xustificación á tenebrosa historia de ETA, e como nos/nos enfrontamos o resto.
Secuestrar, torturar y asesinar a tres jóvenes, enterrarlos en un lugar desconocido y afirmar que nunca se les ha visto. La "omertá siciliana“, esa ‘ley del silencio’ no escrita que prohíbe cooperar con las autoridades e informar sobre las actividades delictivas, se ha cernido con toda su crudeza sobre este caso. Quienes cometieron los crímenes, el entorno que conoce lo que pasó y nunca quiso hacer nada... Una macabra cadena de silencio en apariencia inquebrantable, regada de la miseria moral de un amplio grupo de cobardes que sabiendo lo que ocurrió lo han dejado pasar, prolongando el sufrimiento y el insomnio de familias con las que no hubo compasión.
Atopámonos loxicamente ante a un asunto de vulneración de dereitos humanos, unha cuestión de xustiza universal, aínda que non haxa ningunha sentenza á que agarrarse. Hoxe máis que nunca, memoria e respecto para José Humberto, memoria e respecto para Jorge Juan, memoria e respecto para Fernando Quiroga, que se ten que traducir en reflexión crítica e loita contra o silencio e o esquecemento.
Cada 24 de marzo celebramos o Día Internacional do Dereito á Verdade en relación con Violacións Graves dos Dereitos Humanos e da Dignidade das Vítimas. Réndese homenaxe cada ano á memoria de Monseñor Óscar Arnulfo Romeu, asasinado o 24 de marzo de 1980. Hoxe 24 de marzo de 2023 é preciso incidir en que a desaparición destes tres mozos non é un feito do pasado, que resulta imperativo e urxente non dar por perdida esta causa e que reivindicamos a verdade do sucedido.
ETA quere borrar todo rastro deste crime particularmente execrable e vergoñoso. Ao contrario que a IRA, que recoñeceu en 1999 a súa responsabilidade na desaparición de oito persoas, ETA non admitiu xamais o secuestro e asasinato dos tres mozos galegos. Cada ano que pasa pode resultar máis complicado dar coa verdade, pero o Goberno non vai renunciar á investigación. O ano pasado, a Garda Civil esclareceu o asasinato do concelleiro socialista Juan Priede, cometido por ETA en marzo de 2002 en Orio. O traballo permitiu identificar a unha das persoas que colaborou no asasinato, quen posteriormente foi xulgado pola Audiencia Nacional. A Garda Civil e a Policía Nacional nunca deixaron de perseguir estes delitos, aínda que algúns deles puidesen prescribir.
Tres familias agardan aínda noticias, seguen esperando esa chamada que lles anuncie que apareceron os restos dos seus seres queridos e así poder pechar un duelo que se prolonga durante demasiado tempo. A mellor homenaxe que lles podemos facer é coñecer a verdade do que paso. Verdade, xustiza, reparación e deber de memoria. Hai polo menos dous destes catro principios universais que seguen sen cumprirse.
Esta é unha ferida lacerante que continúa supurando tras medio século de mutismo. Esiximos -seguiremos esixindo ata que se conxelen os infernos- aos autores e a quen puideron coñecer os feitos, que revelen a información que faga posible pechar este desgarrador episodio coa posta a disposición da súa familia dos corpos de José Humberto, Jorge Juan e Fernando.
Grazas ao Memorial de Victimas do terrorismo e tamén ao Instituto Gogora pola organización deste acto necesario. E todo o afecto, agarimo e amor para as familias que hoxe nos/nos acompañan. Querémosvos moito, sempre o fixemos.