El Ministerio de Cultura, a través del Instituto del Patrimonio Cultural de España (IPCE), ha presentado hoy en la Escuela de Patrimonio Histórico de Nájera (La Rioja) la exposición temporal ‘Conde de Polentinos. Fotografías estereoscópicas’. La muestra, compuesta por una selección de imágenes que retratan la sociedad y el patrimonio cultural de comienzos de siglo XX en España a través de la técnica estereoscópica, forma parte del archivo fotográfico –compuesto por cerca de diez mil plazas de vidrio al gelatinobromuro, realizadas entre 1894 y 1931 aproximadamente - donado en 2008 por la familia del aristócrata Aurelio de Colmenares y Orgaz, a la fototeca del IPCE.
La exposición supone una valiosa incursión a la importancia histórica de la técnica estereoscópica, que cambió el modo de concebir y popularizar la fotografía, además de capturar la transformación social, cultural y tecnológica que experimentó nuestro país durante el siglo pasado. “Además de documentar el patrimonio material, Polentinos brinda un testimonio invaluable de la modernidad española”, ha destacado Susana Alcalde, subdirectora general del IPCE, durante el acto de inauguración.
A exhibición articúlase en torno a cinco temáticas que vertebran a produción fotográfica do conde de Polentinos:
- A fotografía estereoscópica: a mostra pon de relevo a importancia e a magnitude da difusión da estereoscopía, unha técnica fotográfica baseada no principio binocular de presentación de imaxes lixeiramente diferentes para cada ollo, o que permite ao cerebro combinalas para percibir a profundidade e o volume. O seu uso popularizouse a finais do século XIX e constituíu unha ferramenta de divulgación do coñecemento ademais dun entretemento para a burguesía da época.
- Vida social e familiar: a través das escenas da vida familiar, social e cultural do conde de Polentinos, podemos coñecer momentos de lecer representativos da aristocracia española de principios do século XX.
- Patrimonio e paisaxe: estas imaxes evidencian o interese do autor polo patrimonio cultural e natural de España, así como o movemento xeneralizado pola súa protección e conservación que emerxía nese momento.
- Xentes e costumes: onde o conde de Polentinos despregou composicións formais equilibradas e belas que chegan a lembrar composicións pictóricas e que retratan diversos ámbitos da cultura popular e da vida cotiá.
- A Rioxa: hai unha parte da exposición dedicada a localidades desta rexión que o autor recolleu na súa actividade coa Sociedade Española de Excursións.
Sobre o fotógrafo e o seu legado
Aurelio de Colmenares e Orgaz, VII conde de Polentinos (Madrid, 1873-1947), foi un aristócrata cultivado e integrado plenamente na esfera cultural de principios do século XX que desenvolveu un profundo interese pola fotografía desde a súa mocidade. Viaxou acompañado da súa cámara, polo xeral estereoscópica, nas visitas e as excursións culturais que realizou, e tamén fotografou escenas privadas da súa vida social e familiar.
Este arquivo fotográfico ingresou no Instituto do Patrimonio Cultural de España (IPCE) o 5 de novembro de 2008 pola doazón do seu neto don Ignacio de Colmenares Gómez-Acebo, conde das Pousadas. Composto por preto de dez mil placas de vidro ao gelatinobromuro, principalmente estereoscópicas, realizadas entre 1894 e 1931 aproximadamente, as imaxes teñen unha temática variada que denota a gran afección do seu autor pola historia da arte e pola propia fotografía. Mantido ata a súa doazón na esfera privada da súa familia, actualmente atópase dixitalizado e é accesible ao público a través do catálogo web da fototeca do IPCE. Aínda que a selección de fotografías que compoñen esta mostra son imaxes estereoscópicas, para facilitar a súa visionado seleccionouse unha das dúas imaxes do negativo orixinal.
Un programa expositivo con fondos fotográficos
Con esta exhibición, o IPCE inaugura unha programación expositiva que aposta por dar a coñecer o valor documental e artístico dos seus vastos fondos fotográficos, e coa que se propón descentralizar algunhas das súas actividades ao facer na súa sede de Nájera, situada no Mosteiro de Santa María a Real, que alberga desde hai 16 anos a Escola de Patrimonio Histórico.
Este obxectivo de facer chegar o coñecemento e os fondos patrimoniais a todos os públicos, en estreita colaboración coas administracións autonómicas e locais, ten tamén o seu reflexo no programa formativo anual que desde as súas orixes ofrece o IPCE en Nájera, consolidado xa como un referente en formación de especialistas en protección, conservación e xestión de bens culturais.
Esta tarde ofreceranse ademais dúas visitas guiadas á exposición a cargo dos seus comisarios, Isabel Argerich, Guillermo Enríquez de Salamanca e María Pérez Díaz.
A exposición ‘Conde de Polentinos. Fotografías estereoscópicas’ poderase visitar de forma gratuíta na Escola de Patrimonio Histórico de Nájera desde hoxe ata xaneiro de 2025.