Virginia Barcones pide “unión e coordinación” para combater a violencia sobre a muller tras os últimos asasinatos machistas rexistrados na comunidade

A delegada convoca aos corpos policiais e á responsable das Unidades de Violencia sobre a Muller da Delegación do Goberno en Castela e León para analizar os datos de Castela e León e “extraer conclusións e propostas de mellora que axuden a reforzar a prevención dos crimes de violencia de xénero na comunidade”. Ademais de incrementar a protección ás vítimas, a delegada asume que é unha prioridade incrementar as medidas policiais sobre os agresores persistentes xa que, en Castela e León, o 20% dos acusados agrediu a máis dunha muller, son multivictimizadores. Barcones anuncia a intención de ampliar esta reunión e incorporar a outras institucións implicadas na loita contra a violencia de xénero, como a Fiscalía de Castela e León e os concellos e as policías locais integradas no sistema VioGen.

13 de xaneiro de 2023.- A delegada do Goberno en Castela e León, Virginia Barcones, reuniuse hoxe en Valladolid cos corpos policiais e coa responsable das Unidades de Violencia sobre a Muller na comunidade para analizar os últimos datos de violencia sobre a muller rexistrados na comunidade autónoma. Respecto diso, lembrou que en 2022 producíronse tres asasinatos confirmados como violencia de xénero en Soria, Valladolid e Palencia. Ademais, rememorou a delegada, unha moza valisoletana morreu en Bruxelas a mans da súa expareja.

“Pero, lamentablemente, a violencia sobra a muller ten tamén outros perfís, e nas últimas xornadas (desde o 25 de decembro) nesta comunidade vímolos de cerca. Tres mulleres foron asasinadas no último mes en Soria, León e Salamanca. Son casos en investigación, pero son feminicidios”, engadiu, lembrando que desde o ano pasado “España volve ser un país pioneiro” e recolle tamén estatísticas doutros feminicidios que non son unicamente produto de violencia de xénero. “Porque hai moitos homes que asasinan a mulleres coas que non tiñan ou non tiveran unha relación de parella”, apuntou.

“Falamos de moitas vidas truncadas pola decisión dun home. Falamos de máis de 60 vidas roubadas por violencia de xénero en Castela e León desde 2003. En España, son 49 vítimas mortais por violencia de xénero o ano pasado, preto de 1.200 desde hai que rexistros”, indicou a delegada para xustificar a celebración desta reunión que, explicou, xorde ao fío das desenvolvidas esta mesma semana no Ministerio de Interior, onde se convocou durante dous días aos máximos responsables da Área de Violencia de Xénero da Secretaría de Estado de Seguridade, así como os máximos responsables das unidades policiais que combaten a violencia machista, para analizar a situación.

Tras ese encontro en clave nacional, a delegada comprometeuse esta mesma semana a replicar a cita a nivel autonómico e, en base a iso, “poder extraer conclusións e propostas de mellora que axuden a reforzar a prevención dos crimes de violencia de xénero na comunidade”.

Na reunión, que se celebrou na sede da Delegación do Goberno en Castela e León, participou a subdelegada do Goberno en Valladolid, Alicia Villar; o xefe provincial da Comisaría de Policía Nacional de Valladolid, Francisco Oterino; o xeneral xefe da XII Zona da Garda Civil en Castela e León, Luís do Castelo; e a coordinadora das Unidades de Violencia sobre a Muller da Delegación do Goberno en Castela e León, Rocío López.

Durante a cita, fíxose unha análise da actuación policial, administrativa e institucional nos tres asasinatos machistas confirmados en 2022, co obxectivo de extraer ámbitos de mellora en todas as frontes, desde a prestación operativa de medidas de protección da vítima ata na adopción de actuacións preventivas de seguridade sobre o posible agresor. Esa análise serviu para valorar as circunstancias que rodearon a cada un dos asasinatos rexistrados en Castela e León e debater posibles propostas de mellora que axuden a reforzar a prevención destes crimes.

A DENUNCIA, A SAÍDA

“Como comprenderán, a solución a este problema non vai saír só desta reunión nin é unha única medida. Pero todo suma, e as nosas conclusións faranse chegar ás instancias oportunas para que sexan tidas en conta. Porque, só con unidade, firmeza e coordinación poderemos acabar con esta secuela”, aseverou a responsable do Goberno tras o encontro cos responsables na materia da comunidade.

“Erradicar a violencia contra as mulleres nunha absoluta prioridade para o Goberno de España e para esta Delegación do Goberno”, ratificou Barcones. Porque “a violencia de xénero é o maior ataque á igualdade efectiva entre homes e mulleres; E en pleno século XXI, este debate debería estar xa superado”, xustificou

A delegada asumiu que, fronte á violencia contra as mulleres, hai que estar “en estado de alerta continuo” e “non baixar a garda nunca” e, neste sentido, emprazou a “traballar de forma coordinada entre todas as institucións e entidades implicadas na procura de solucións que permitan erradicar esa secuela”. “Unión, firmeza e coordinación deben ser a clave para avanzar nesta loita”, insistiu.

A delegada considerou “básico” estar á beira das vítimas e, neste sentido, apostou por reforzar os mecanismos para chegar a elas. “É necesario que sintan seguras e poidan atopar unha vía de escape tras a denuncia, porque a denuncia é a única saída”, remarcou.

Ás vítimas, a delegada trasladou unha mensaxe clara: “Non hai que aguantar nin calar. Os primeiros indicios teñen que dar lugar á denuncia porque non van cambiar. A denuncia é a porta de saída, é a única solución para recuperar a vida”. E, neste sentido, pediu ás mulleres que confíen nos axentes. “Estamos para axudalas e protexelas, primeiro na parte de protección policial pero, tamén, con toda a rede de recursos do Estado”, recalcou, lembrando que existe unha rede asistencial de recursos territoriais ao seu dispor.

A mesma mensaxe trasladou á “sociedade en xeral”. “Denunciar os casos de violencia machista salva vidas e é necesario facer sen esperar. Debemos implicarnos todos nesta loita e non se pode nin se debe mirar para outro lado”. Por iso, Barcones considerou importante “potenciar as mensaxes e campañas” para que “vítimas, contorna e sociedade no seu conxunto coñezan as vías que existen e poñan en coñecemento da policía ou dos servizos asistenciais a situación”.

Neste sentido, aludiu tamén á necesidade de fortalecer a detección precoz dos posibles casos de violencia e incrementar as actuacións e comunicacións coas vítimas, pero tamén coas súas contornas, para poder dispor de información veraz que permita protexelas e previr situación de risco.

No entanto, puntualizou, “as medidas non poden ir só enfocadas ás vítimas. Hai que pór o foco tamén no agresor”. E, respecto diso, apostou por “reforzar as medidas de seguridade e de prevención sobre o agresor, especialmente nos casos de maior risco, cun incremento das medidas policiais pero, tamén, traballando noutras liñas”.

Neste sentido, apuntou que o 20% dos agresores de Castela e León agrediran a máis dunha muller, “son multivictimizadores”, polo que avogou por incrementar o control sobre os agresores.

PRÓXIMAS REUNIÓNS: FISCALÍA E POLICÍAS LOCAIS

A representante do Goberno en Castela e León considerou importante tamén facer unha “análise pormenorizado dos recursos que existen nestes momentos” para, “sobre a base do diálogo e a cooperación, establecer a mellor distribución e a coordinación máis eficaz”. “Contamos con recursos técnicos e humanos, con profesionais moi especializados, pero imos analizar se é preciso asumir cambios ou melloras: a nivel asistencial, pero, igualmente, a nivel xudicial e policial”, avanzou.

Á vista dos bos resultados da reunión de hoxe, e dada a “preocupación” que existe respecto diso deste asunto, Barcones anunciou a intención e o interese por ampliar esta reunión e incorporar a outras institucións implicadas na loita contra a violencia de xénero. As próximas invitacións faranse, dixo, á Fiscalía de Castela e León e aos concellos e as policías locais integradas no sistema VioGen, para traballar tamén de forma coordinada con eles na procura de solucións para frear este drama.

O 20% DOS AGRESORES, MULTIVICTIMIZADORES

En Castela e León tramítanse unha media de 5.000 denuncias ao ano por violencia de xénero, e o ano pasado rexistráronse máis dun centenar de casos de risco extremo na comunidade. Ademais, a delegada puxo o acento en “un dato que preocupa”, e é que “en Castela e León 48 vítimas son menores de 18 anos”.

Un centenar de agresores portaban en 2022 dispositivos de control telemático. Precisamente respecto diso dos agresores, a delegada fixo un apuntamento que, ao seu xuízo, merece unha reflexión: “O 20% dos agresores en Castela e León agredira a máis dunha muller”. En datos absolutos, engadiu, isto supón que “745 agresores en Castela e León son multivictimizadores”. Por iso, insistiu, “é preciso protexer á muller pero, tamén, incrementar as medidas contra os agresores”. “É unha prioridade incrementar as medidas policiais sobre os agresores persistentes que, en Castela e León son o 20% do total, e preocupa que, en 18 casos, as súas parellas están en risco extremo na comunidade”.

En canto ás vítimas mortais por violencia de xénero, desde 2003 e ata 2022 suman 59 na comunidade, o 5% do total nacional. Aproximadamente o 55% proceden do medio urbano e 45% do medio rural. O maior número de vítimas mortais corresponde a León, seguido por Valladolid e Burgos. As idades das vítimas oscilan entre 95 anos e 17 anos, sendo o tramo de con maior número de vítimas o de 30-60 anos, onde se concentran sete de cada dez mulleres asasinadas. Os anos con maior número de vítimas mortais en Castela e León foron 2008 e o 2015 con 6 vítimas mortais.

O teléfono 016 acumula en Castela e León preto de 50.000 chamadas, case o 5% do total nacional, cun uso moi desigual polas provincias. E máis de 700 mulleres na comunidade dispoñen do recurso de ATENPRO, o teléfono de acompañamento para protección de vítimas que xestiona Cruz Vermella.

MÁIS RECURSOS EXCLUSIVOS PARA PROTEXER ÁS VÍTIMAS

No que respecta recursos dispoñibles, todas as comandancias provinciais da Garda Civil da comunidade contan con equipos EMUME (Equipos Muller-Menor), dedicados a dar unha resposta aos casos delituosos nos que hai implicadas mulleres e menores. Estes equipos especiais están dotados con 33 gardas civís.

Ademais, o ano pasado a Garda Civil de Castela e León reforzou a loita contra a violencia de xénero nas nove provincias da comunidade coa creación de 31 equipos especializados. Estes equipos Viogén, dotados con outros 63 gardas civís, constitúen o primeiro chanzo de resposta institucional da Garda Civil contra a violencia de xénero.

Coa creación destes equipos, a Garda Civil ha mellorado a calidade das valoracións de risco e dos Plans de Seguridade Personalizados. Reforzouse tamén a supervisión directa dos casos activos, á vez que se favoreceu a coordinación interna necesaria entre as funcións de seguridade cidadá e de policía xudicial, representada pola figura dos especialistas Muller-Menor (EMUME).

Tamén todas as comisarías provinciais de Policía Nacional dispoñen das Unidades de Atención á Familia e Muller (UFAM), unidades da Policía Nacional especializadas na prevención e a investigación das infraccións penais sobre violencia de xénero, doméstica e sexual. En total, 129 axentes encárganse de atender as UFAM nas nove provincias da comunidade.

Respecto diso destes datos, a delegada quixo pór en valor o incremento dos persoais dedicados “exclusivamente” á protección das vítimas asumido nos últimos anos e, neste sentido, repasou: en 2018 había 109 policías nacionais atendendo as UFAM en Castela e León e agora son 129; e, no caso da Garda Civil, pasouse de 33 axentes nas EMUME en 2018 a sumar 63 máis cos novos equipos Viogén creados, o que supón case un centenar de axentes na Garda Civil traballando exclusivamente en atención ás vítimas nestes momentos entre EMUME e equipos Viogén.

“Son más de 230 agentes dedicados en exclusiva a la violencia de género en la comunidad”, ha resumido. Pero, además, ha puntualizado, a este personal que trabaja de forma especializada y exclusiva en el asunto hay que sumar al resto de las plantillas y, en especial al personal de Seguridad Ciudadana, que también trabajan para poner freno a esta lacra.

Ademais, para impulsar unha maior participación das policías locais na protección das vítimas, mellorouse substancialmente a coordinación policial a nivel territorial.

Castela e León é xa a terceira comunidade en número de municipios adheridos a Viogén, por detrás de Andalucía e Comunidade Valenciana, con 56 municipios dentro do sistema. En municipios de máis de 20.000 habitantes, o 100% dos municipios de Castela e León están adheridos a Viogén.

Os equipos Viogén permiten unha atención especializada á vítima desde o primeiro instante, a redución ao máximo a victimización secundaria e a asignación dunha persoa de referencia única.

No ámbito da loita contra a violencia de xénero, Castela e León contou en 2022 con preto de 20 millóns de euros: 7,4 millóns de euros destinados directamente á comunidade autónoma no marco do Pacto de Estado contra a Violencia de Xénero; 4,5 millóns de euros transferidos aos municipios casteláns e leoneses para o desenvolvemento de novas ou ampliadas competencias reservadas ás entidades locais no Pacto de Estado contra a Violencia de Xénero para o exercicio 2022; case 7 millóns de euros destinados ao desenvolvemento do Plan ‘España protéxeche’ para a creación dos Centros de Atención Integral 24 horas a vítimas de violencia sexual; e 900.000 euros destinados a desenvolver programas de asistencia social a vítimas de violencia de xénero e atención de menores, mellorar a coordinación, elaborar plans personalizados e dar apoio a vítimas de agresións sexuais

“NIN UN SÓ PASO ATRÁS”

A delegada quixo concluír encomiando o traballo do Corpo Nacional de Policía e a Garda Civil na protección das mulleres que sofren violencia de xénero, así como o das nove unidades provinciais contra a violencia de xénero, "moitas veces descoñecidas" pero que son “os alicerces, os brazos desta Delegación, para axudar, con profesionalidade e coordinación, ás vítimas”.

Ao fío destas consideracións, a delegada pediu tamén “unidade” en clave política e institucional e pediu non dar "un só paso atrás" na loita contra a violencia de xénero, rexeitando “as mensaxes negacionistas que tanto dano fan ás mulleres, e á sociedade en xeral”. Neste sentido, lembrou que “o Pacto de Estado asinado en 2017 e subscrito por todos os grupos é e debe ser a folla de ruta".