• Legealdi honetako gertaera sozial aipagarrienak honako hauek dira: LGSren igoera, 41.600 onuradunekin kontratazio mugagabea % 219 hazi den uhartedian, Gobernuaren politikei esker.
• Bestalde, azken zazpi urteetan pentsioak igo direnez, Balear Uharteetako 200.000 pentsiodunek baino gehiagok hilean 360 euro gehiago jasotzen dituzte batez beste; aurreko sisteman, berriz, hilean 80 euro jasotzen zituzten, hau da, urtean % 0,25 gehiago.
• Ordezkariak azpimarratu duenez, “etxebizitzak izan beharko luke Balear Uharteetako Gobernuaren ekintza nagusia, eta ez da hala izaten ari”, eta “Etxebizitzaren Estatu Planarekin bat egin eta alokairuaren prezioei muga ezartzeko” eskatu dio
• Berreskuratze Planak 1.358 M€ exekutatu ditu dagoeneko Europako funtsetan, eta 42.700 enpresa, erakunde eta herritar baino gehiagori egin die mesede.
• 2026an, Balear Uharteetako finantzaketa-sistemak 4.206 M€-ko zifra errekorra jasoko du, % 4tik gorako gehikuntzarekin.

Espainiako Gobernuak Balear Uharteetan duen ordezkariak, Alfonso Rodriguez Badalek, astearte honetan aurkeztu du Espainiako Gobernuak lurraldean kontuak emateko egin duen txostena, eta nabarmendu du baliabideen ezohiko esleipena eta agenda aurrerakoiak Autonomia Erkidegoan izan duen eragin positiboa; besteak beste, Lanbide Arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) igoera nabarmendu du, zeinak 41.600 langile ingururi mesede egin dien artxipelagoan edo kontratazio mugagabeari bultzada handia eman dion, azken bi legealdietan %219 hazi baita. Gainera, pentsioen errebalorizazioa dela eta, Balear Uharteetako 200.000 pentsiodun baino gehiagok hilean bataz beste 360 euro gehiago jasotzen dituzte, aurreko sistemaren urteko %0,25eko igoerak suposatzen zuen hileko 80 euroen aldean. Gaur egun, uharteetako batez besteko pentsioa 1.395 eurokoa da, 2019tik %23,7ko igoera metatuarekin.

Finantzaketa errekorra

Ordezkariak azpimarratu du Autonomia Erkidegoaren finantziazioa “maximo historikoetara iritsi dela 2019tik 2025era, non %60,6 igo den”: “horrek esan nahi du, 2019az geroztik, Balear Uharteek aurreko zazpi urteetan baino 9.122 milioi euro gehiago jaso dituela Pedro Sanchezen Gobernutik, zerbitzu publikoak finantzatzeko”, gaineratu du.

2026an, uharteek finantzaketa-sistematik 4.206 M€-ko zifra errekorra jasoko dute, % 4 baino gehiagoko igoerarekin, eta Gobernuak 2026-2028rako proposatutako defizit-bideak 153,4 M€-ko marjina fiskala ahalbidetuko dio CAIBi. Horrez gain, Estatuaren zorra 1.741 M€-koa da, eta horrek esan nahi du “2023an baino % 20 txikiagoa izango dela zorpetzea, eta Erkidegoak lurraldeko inbertsioak finantzatzeko erabili ahal izango duela”. Aldi berean, 2023an Uhartetasun-faktorea aurrekontuetan sartzeak beste finantzaketa-iturri garrantzitsu bat ekarri du: hasierako 110 M€-etatik, 2025 honetan partida hori 160 M€-raino igo da.

“Espainiako Gobernuak 1.300 M€ esleitzen dizkio Balear Uharteei finantzaketa autonomikoan, PPren azken Gobernuak aurreikusten zuena baino gehiago; diru bat Balear Uharteetako Gobernuak bere kudeaketaren baitan dauden alderdietan inbertitu beharko luke, hala nola babes ofizialeko etxebizitza eraikitzea eta osasun-itxaronzerrendak eta mendekotasunaren arretarako sistemarako sarbidea murriztea”, adierazi du ordezkariak. Rodriguez Badalek ziurtatu duenez, “Espainiako Gobernuak konpromiso irmoa du Balear Uharteetako herritarren interesen defentsan”, eta azpimarratu du “Pedro Sanchezen Gobernuak funtsezko esparruetan, hezkuntzan edo osasungintzan adibidez, publikoa sendotzeko egindako apustu irmoa”. Ildo horretan, nabarmendu du azken zazpi urteetan Hezkuntza, Lanbide Heziketa eta Kirol Ministerioak 430 M€ baino gehiago bideratu dituela uharteetara, eta, horiei esker, bekak handitu ahal izan direla –ikasturte honetan, 13.647 ikaslek jasotzen dute laguntza hori– eta LH bultzatu. Azken bosturtekoan, 179 M€ inbertitu dira, eta 20.883 ikaslek lortu dute errekorra.

Bestalde, Osasun Ministerioak 9,4 M€ baino gehiago bideratu ditu Balear Uharteetako hainbat programatara, eta, horri esker, Lehen Mailako Arreta indartu ahal izan da, Estatuak 4,5 M€ inbertitu baititu. Ezkutu sozialari dagokionez, artxipelagoan Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera jasotzen duten 27.221 pertsona daude eta bonu sozial elektrikoa ia 19.000 pertsonara iritsi da.

Rodríguez Badalek mugikortasunaren eta konektibitatearen arloan egindako beste aurrerapen garrantzitsu batzuk ere nabarmendu ditu; alde batetik, 2019az geroztik, Garraio Ministerioak 298 M€ bideratzen ditu urtero batez beste Balear Uharteetara, eta, besteak beste, 2023an lehen aldiz ezarri zen busaren eta trenaren doakotasuna finantzatzeko balio du. Bestalde, Kit Digital programaren bidez enpresa txiki eta ertainen eta autonomoen digitalizazioa sustatu da, eta 76.700 onuradun baino gehiago daude uharteetan.

Berreskuratze Plana (*)

Suspertze, Transformazio eta Erresilientzia Plana (PRTR) tresna erabakigarria da ekonomiaren modernizazioan, produktibitatea handitzea eta, aldi berean, jasangarritasuna, inklusioa eta gizarte-kohesioa bezalako gaietan aurrera egitea ahalbidetu duena. Tresna horren bidez, Balear Uharteek 1.358 M€ exekutatu dituzte dagoeneko Europako funtsetan. Horietatik 495 M€ zuzenean kudeatu ditu Estatuak, eta gainerakoa, Autonomia Erkidegoak. Guztira, artxipelagoko 42.700 enpresa, erakunde eta herritar baino gehiagori egin diete mesede.

Funts horiekin garatutako beste proiektu batzuen artean, honako hauek nabarmentzen dira: 153 M€ Helmugako Jasangarritasun Turistikoko 30 Plan (PSTD) gauzatzeko, 100 M€ Penintsulaz Kanpoko Lurraldeetarako Turismo programarako edo 3 M€ Eivissa hirirako, Gizateriaren Ondare Hirien Programaren barruan.

Erresilientzia Autonomikorako Funtsa ere bereziki garrantzitsua da, Gobernuak autonomia-erkidegoen esku jarri baitu, eta Balear Uharteen kasuan Palmako Aireportuaren birgaitzea 125 M€-rekin finantzatzea ahalbidetu baitu. Proiektu horrek, gainera, 1.000 enplegu inguru sortzea aurreikusten du.

Gobernuaren ordezkariak azpimarratu duenez, Europako funtsek, gainera, “Ongizate Estatua indartzeko balio izan dute, funtsezko alderdi batean, hala nola etxebizitza bat lortzeko, Berreskuratze Planari esker une honetan Balear Uharteetan garatzen ari diren 23 udalerritako alokairu sozialeko 752 etxebizitzak frogatzen duten bezala”. Etxebizitza Ministerioak uharteetara bideratu dituen PRTRren 97,7 M€-ei beste 71,4 M€ gehitu zaizkie, Estatuko Etxebizitza Planen bidez aurreikusitakoak; Casa 47 (lehengo Sepes) estatu-erakundearen 197 M€ inguru eta beste 18 M€ diru-laguntza izendunetan, proiektatutako 2.900 etxebizitza berri baino gehiagotarako. Rodriguez Badalek Gazte Bonoa bezalako programen aukera aipatu du, zeinetatik 19,2 M€ inbertituta eramaten diren uharteetan, “kolektibo honen artean emantzipazioa errazteko, pisua aurkitzeko zailtasun gehien dituztenetako bat baita”. Zentzu horretan, “etxebizitzak Balear Uharteetako Gobernuaren ekintza nagusia izan beharko lukeela eta ez dela izaten ari” azpimarratu du, eta Eusko Jaurlaritzari “Etxebizitzaren Estatu Planarekin bat egin eta alokairuaren prezioei muga ezartzeko” deia egin dio.

Berreskuratze Planari esker, Autonomia Erkidegoak beste proiektu garrantzitsu batzuk bultzatu ahal izan ditu, hala nola mugikortasun jasangarria. Izan ere, ia 25 M€ lortu ditu hamabi proiektutarako, besteak beste, Palmako Metroaren handitzea, Incako Ospitaleko geraleku berria edo Mallorca, Menorca edo Eivissako hiriarteko autobus-sarearen geltoki berriak. Era berean, modernizazioko eta transformazio digitaleko jarduerak egin dira oinarrizko sektore batzuetan, hala nola osasunean edo gizarte- eta zaintza-ekonomian. Lehenengoan, Inveat Plana nabarmentzen da; horren bidez, CAIBk 22 M€ jaso ditu 5 ospitaletan goi-teknologiako ekipoak erosteko eta eguneratzeko.

Migrazio-kudeaketa

Alfonso Rodríguez Badalek berariazko aipamena egin dio migrazio irregularraren kudeaketari. Izan ere, urte horretan, uharteetara pateran iritsitako pertsonen kopurua % 24,5 igo da 2024arekin alderatuta, eta nabarmen igo da profil zaurgarrien kopurua migratzaileen artean. Hori dela eta, Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Ministerioak larrialdi-egoera deklaratu zuen, eta 6,7 M€ jarri ziren Palmako eta Salbamendu Militarreko portuetako harrera-instalazio berrietarako (Eissa), Itsas Zaintzarako eta Salbamendurako beste neurri batzuk ezarri ziren. Horien artean, duela gutxi Guardia Zibilaren “Duque de Ahumada” patruilari ozeanikoa sartu izana aipatu du, bere historiako handiena eta aurreratuena, zainketarako, narkotrafikoaren aurkako borrokarako eta itsas zabaleko erreskaterako diseinatua, bai eta zaintza- eta detekzio-baliabideak hobetzeko ere, Barne Ministerioak 3,3 M€-ko premiazko inbertsio bati esker.

Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoek, Itsas Salbamenduak, Gurutze Gorriak eta operatiboetan laguntzen duten erakunde eta entitate guztiek egindako lan trinko eta profesionala nabarmendu du Rodriguez Badalek: “Legeak agintzen duena betetzearekin batera, egoera pertsonal lazgarrietatik ihes egiten duten pertsona hauekiko tratu duina bermatzea ahalbidetu dute, beren bizitzak arriskatzera eramaten dituztelako”. Balear Uharteetako migrazio krisia dela eta, Barne Ministerioak urriaren amaierara arte luzatu du Guardia Zibilak eta Polizia Nazionalak uharteetan dituzten agenteak indartzeko ohiko kanpaina.

Funtzio Publikoa

Gobernuaren ordezkariak amaitzear den urteari buruz nabarmendu duen beste aurrerapauso bat langile publikoen lan- eta soldata-baldintzak hobetzeko esparru-akordioa da; Ministroen Kontseiluak onartu zuen eta Diputatuen Kongresuak berretsi du abendu honetan bertan, eta 2028ra arte ordainsariak % 11 igotzea aurreikusten du.

Akordio horren beraren ondorioz, Gobernuak egoitzagatiko eta uhartetasunagatiko osagarriak gorantz berrikusteko konpromisoa hartu du, administrazioetako langile publiko guztien arteko berdintasuna bermatzeko irizpidearekin. Rodríguez Badalek adierazi duenez, mugarri hori, zeinaren termino zehatzak laster dagokion negoziazio-mahaian zehaztu behar diren, “bereziki garrantzitsua da Balear Uharteen kasuan, artxipelagoaren aldarrikapen historiko bati erantzuten baitio”.

Azkenik, ordezkariak Estatuko Segurtasun Indar eta Kidegoetara bideratutako azpiegitura-proiektuak aipatu ditu, eta datozen hilabeteetan gauzatzea zehaztu du, hala nola Maóko Polizia Nazionaleko komisaria berria, 2026ko bigarren hiruhilekoan hasiko dituena obrak, edo Santanyíko Guardia Zibilaren kuartel berriko obrak, 7,7 M€-ko inbertsioarekin, Barne Ministerioak interes publikoko deklaratu berri zuena.

(*) Honetan: esteka Balear Uharteetako PRTRaren exekuzioari buruzko datu eguneratuak kontsulta daitezke.