Melillak bat egin du herrialdearen gainerakoarekin diktadorea hil zenetik mende erdia bete dela ospatzeko aurten egingo den ospakizunean, eta “50 urte askatasunean eta demokrazian Melillan” Jardunaldiak antolatu ditu, mende erdiko eskubide, aurrerapen eta elkarbizitzaren balioa hurbiltzeko eta frankismoaren buloak ezabatzeko.
‘Leopoldo Queipo’ BHI aukeratu dute Gobernuak Melillan duen Ordezkaritzaren eta Espainiaren 50. urteurrena askatasunez ospatzeko Mandatariaren bultzadapean egiten den jarduera honetarako. Ikasleak, irakasleak eta herritarrak bildu ditu, eta Mikel Herrán arkeologo eta idazleak, Pura Sánchez Filologia Hispanikoan lizentziadun eta irakasleak, eta JoseTfinable historialari eta dibulgatzaileak parte hartu dute.
Hala, atzo arratsaldean, Sabrina Moh Gobernuko ordezkariak jardunaldiei hasiera eman zien, gogoratuz “demokrazia defendatzea gure erantzukizun kolektiboa dela, eta nondik gatozen gogoratuz hasten da”, azpimarratuz Melillak “askatasunen berrogeita hamar urte hauek aldarrikatu behar dituela, gure identitate kolektiboaren eta hiri anitz eta askotariko honen parte direlako”.
Gobernuaren Ordezkaritzako titularrak azpimarratu zuen jardunaldi horiek ezagutza, hausnarketa eta kontzientzia demokratikoa bilatzen dutela: “Gure historiako egonkortasun, oparotasun eta eskubide handieneko garaia ekarri du demokraziak Espainiara. Ezin dugu ahaztu gaur hemen bagaude azkenean askatasuna eta demokrazia garaile atera zirelako dela”.
Hezkuntza Zuzendari Probintzial Elena Fernandez Treviñok, berriz, honakoa adierazi zuen: “Eskola da elkarrekin bizitzea, gure iragana errespetatzea eta ulertzea zer den ikasten dugun lehen espazioa. Elkarrizketa horiek institutu batera ekartzea, berez, ekintza demokratikoa da”, eta horregatik, ikasleek horrelako jardueretara sarbidea izatearen garrantzia azpimarratu du.
Raul Prieto Melillako RTVEko kazetaria izan zen “Buloak desmuntatzen: diktadurarekin ez zen hobeto bizitzen” mahai-ingurua moderatu eta gidatu zuena, eta hainbat alderdi jorratu zituzten, besteak beste, erregimen frankistak emakumeen edo gutxiengoen aurka egindako errepresioa, herritarrentzako eskubide eta askatasun falta edota berpizten ari diren gorroto mezuen gorakada.
Gaurko bigarren jardunaldi honetan ‘El Maestro que prometió el mar’ filma proiektatuko da. Ondoren, ikastetxeko ikasleekin eztabaidatuko da, eta ‘Leopoldo Queipo’ BHIko Batxilergoetako 1. mailako ikasle Mohamed Mohamed El Biyanek parte hartuko du, ‘Vivir, Sensar y Contar la Democracia’ Eskola Lehiaketa Nazionaleko irabazleetako bat izan dena: Espainia aske. Hezkuntza, Lanbide Heziketa eta Kirol Ministerioaren ‘50 urte’.
Pentsamendu kritikoa
Eusko Jaurlaritzako Ordezkariak, gaur goizean komunikabideei eskaini dien arretari dagokionez, honelako jardueren garrantzia azpimarratu du, “garrantzitsua baita ikasleak pentsamendu kritikoa garatzen hastea”. Horretarako hezkuntza giltzarria dela adierazi du, eta, ildo horretan, erakundeek lanean jarraituko dutela aurreratu du, “gure gazteek tresna horiek izan ditzaten, etorkizun parekide eta justu baterantz aurrera egiten jarraitzeko”.
Mohek azpimarratu du garrantzitsua dela ikasleek demokraziaren 50 urte hauek zer suposatu duten jakitea, eta baita iraganari begirada bota ahal izatea ere, “interpretatzen jakiteko eta, batez ere, demokrazian oinarritutako etorkizun baterako beharrezko tresnak eman ahal izateko”.
Bestalde, sare sozialetan oso ezaguna den Josefine Tablek (@josefinetable) argi utzi du gezurra dela frankismo garaian hobeto bizi izan zenik, eta azpimarratu du garrantzitsua dela urte haiek suposatu zutena balioan jartzea, baita “behetik eraikitako trantsizioaren kontakizuna” aldarrikatzea ere.
Gazteak zuzenean apelatzeko beharra azpimarratu du ikertzaileak, gaur egungo belaunaldiek frankismoa iragan “urrunago eta lausoago” gisa hautematen dutela gogoratuz. Horren aurrean, “gogoratu” eta “memoria egin” behar dela defendatu du, eta hori “funtsezkoa” dela esan du.
Diktadurarekiko begikotasuna agertzen duten gazteen presentzia ere aipatu du historialariak. Fenomeno espontaneoa dela gaitzetsi du eta “eskuin muturraren aldetik ofentsiba kultural batean” kokatu du, “asmo politiko argiarekin”, gazteen artean formazio tresnen falta baliatzen duena.
Hala ere, joera horri pedagogiaren bidez buelta eman dakiokeela ziurtatu du, ideia horiek errepikatzen dituzten gazte gehienek ez baitute konbentzimendu ideologiko batetik egiten, ezjakintasunagatik edo umorearekin, nortasunarekin edo talde bateko kide izatearekin lotutako dinamikengatik baizik.
Gazteak “neonazi” gisa aurkezten dituzten narratiba alarmistetan ez erortzeko deia egin du Tablek, eta ideia horiek sostengatzen dituztenak “gutxiengo bat” izaten jarraitzen dutela azpimarratu du. “Jarraitu beharra dago. Ezin ditugu gazteak galdutzat eman, ez gara”, argi utzi du.
Eduki-sortzaileak, gainera, gaur goizean proiektatutako filmak balio demokratikoen eraikuntzan hezkuntzak eta magisteritza errepublikanoak duten zereginari buruz suposatzen duen aparteko adibidea jarri du balioan, eta ohartarazi du “ezin ditugula bermatutzat eta betirako eman ditugun eskubide batzuk ezin direla galdu”; egia esan, “zimendu horiek kolokan jartzen ari den olatu erreakzionario antidemokratiko baten erdian gaude”.
Hori dela eta, azpimarratu du “ulertu behar dugula demokrazia ia eguneroko erabaki bat dela, eta eguneroko praktika bat, hain zuzen ere, horrela eraikitzen dena, gai horiei balioa emanez”.
Kultura demokratikoa indartzea
Mikel Herrán (@putomikel) arkeologo eta dibulgatzaileak azaldu duenez, publiko orokorrari zuzenduta egon zen atzo egindako saioa, eta erakunde demokratikoak auzitan jartzen dituzten diskurtsoen gorakadari, demokraziaren desartikulazioari eta “Francorekin hobeto biziko ginatekeelako ideia zabaltzeari buruzko eztabaida zabala izan zuen ardatz. Adierazi duenez, giro hori ultraeskuinak aurrera egitearekin eta espazio publikoetan gero eta presentzia handiagoa izatearekin uztartzen da, eta beharrezkotzat jotzen du gai horiei abstrakziorik gabe heltzea.
Herránek defendatu du gaurko jardunaldia gogoeta hori praktikara eramatera bideratuta dagoela, gazteekin zuzenean lan eginez, “hika hika hitz eginez” eta oraindik zirkulatzen jarraitzen duten mito eta bulo frankistak jorratuz, hala nola diktadoreak ustez Gizarte Segurantza sortu izana edo diktadura garaian etxebizitza arazorik ez zegoenaren ideia.
Hori dela eta, ikuspegi horizontalaren aldeko apustua egin du, gazteriarekin lantzeko. “Kontua ez da ‘hau esan behar dizut eta zuk sinetsi egin behar duzu’ esatea, baizik eta zerk kezkatzen zaituen hitz egitea, zergatik pentsatzen duzun hau, eta gezur horiek pixkanaka desartikulatzen joatea”, azaldu du.
Dibulgatzaileak baztertu egin du gazteak “neofrankista” edo “neonazi” gisa aipatu behar direnik, baizik eta formazio prozesu batean daudela eta behar dutena tresna egokiak direla, eta horri laguntzen dio, bere ustez, ‘Itsasoa agindu zuen maisua’ filmaren proiekzioak.
Herránek argi utzi du jarduera horrek aukera ematen duela erakusteko, benetako gertaeretan oinarritutako istorio baten bidez eta fikziozko elementuekin, nolakoak izan ziren Gerra Zibila eta lehen frankismoa, enpatiara joz eta pedagogiaren alde eginez.
Horrez gain, aurreratu du jarduera horiek ikasleen arteko elkarrizketak sortzen dituztela, topaketatik harago, eta aukera ematen dutela inplikatuenak izan direnek tresnak izan ditzaten beren artean “aurrez aurre” eztabaidatzeko eta elkarrizketa demokratiko batean “bolak biraka jarrai dezan” laguntzeko.
Hedabideek egungo testuinguruan duten paperaz galdetuta, Herranek iritzi dio funtzio “oso garrantzitsua” betetzen dutela, “onerako zein txarrerako”. Zenbait hedabidek, batzuetan oharkabean eta beste batzuetan nahita, frankismoaren buloak zabaldu dituztela adierazi du, bereziki sare sozialen edo plataforma alternatiboen bidez.
Bere ustez, “eztabaida mahai berean” jarrera demokratikoak eta jarrera “erabat antidemokratikoak” jartzean, zilegitasuna eman zaie giza eskubideen aurkako diskurtsoei. Horrek, esan duenez, egungo estatistikek islatzen duten diskurtso nostalgiko edo neofrankista areagotzen lagundu du.
