Melilla sumouse ao resto do país na conmemoración do medio século desde a morte do ditador que se celebra este ano/este ano e organizou as Xornadas “50 anos de liberdade e democracia en Melilla” para achegar o valor de medio século de dereitos, progreso e convivencia e eliminar os bulos do franquismo.

El IES ‘Leopoldo Queipo’ foi é escenario elixido para esta actividade que se realiza baixo o impulso da Delegación do Goberno en Melilla e o Comisionado para a Celebración dos 50 anos de España en liberdade, e que reuniu a alumnado, docentes e cidadanía e que contou coa participación do arqueólogo e escritor Mikel Herrán; a licenciada en Filoloxía Hispánica e profesora, Pura Sánchez; e a historiadora e divulgadora Josefine Table.

Así, na tarde de onte, a Delegada do Goberno, Sabrina Moh, inaugurou as xornadas lembrando que “defender a democracia é a nosa responsabilidade colectiva, e empeza por lembrar de onde vimos”, subliñando que Melilla “debe reivindicar estes cincuenta anos de liberdades porque forman parte da nosa identidade colectiva e do noso presente como cidade plural e diversa”.

La titular da Delegación do Goberno, destacou que estas xornadas buscan coñecemento, reflexión e conciencia democrática: “La democracia trouxo a España o período de maior estabilidade, prosperidade e dereitos da nosa historia. Non podemos esquecer que se hoxe estamos aquí é porque ao final triunfaron a liberdade e a democracia”.

La Directora Provincial de Educación, Elena Fernández Treviño, pola súa banda, sinalou que “a escola é o primeiro espazo onde aprendemos que significa convivir, respectar e comprender o noso pasado. Traer estas conversacións a un instituto é, en si mesmo, un acto democrático”, polo que fixo fincapé na importancia de que o alumnado teña acceso a este tipo de actividades.

El xornalista de RTVE en Melilla Raúl Prieto foi o responsable de moderar e dirixir a mesa redonda “Desmontando bulos: coa ditadura non se vivía mellor”, na que se trataron aspectos como a represión do réxime franquista contra as mulleres ou as minorías, a falta de dereitos e liberdades para a cidadanía ou o auxe das mensaxes de odio que están a rexurdir.

Esta segunda xornada de hoxe vai contar coa proxección da película ‘El Maestro que prometeu o mar’, seguida dun debate co alumnado do centro, así como a intervención dos alumnos do 1º de Bachillerado do IES ‘Leopoldo Queipo’ Mohamed Mohamed El Biyan, que foi un dos gañadores do Concurso Escolar Nacional ‘Vivir, Sentir e Contar a Democracia: España en liberdade. 50 anos’ do Ministerio de Educación, Formación Profesional e Deportes.

Pensamiento crítico

La Delegada do Goberno durante a atención a medios desta mañá, destacou a importancia de actividades como estas dado que “é importante que os alumnos e alumnas empecen a desenvolver un pensamento crítico”. Algo para o que apuntou a educación é clave e, nese sentido, avanzou que as institucións seguirán traballando “para que os nosos mozos poidan ter esas ferramentas que lle permitan seguir avanzando cara a un futuro igualitario e xusto”.

Moh fixen fincapé na importancia de que o alumnado coñeza o que supuxeron estes 50 anos de democracia e tamén que poidan botar a vista ao pasado “para saber interpretar e, sobre todo, para poder dar ferramentas necesarias para un futuro en democracia”.

Pola súa banda, Josefine Table, moi popular en redes sociais polo seu labor divulgadora (@josefinetable), deixou claro que é falso que durante o franquismo vivísese mellor e recalcou a importancia de pór en valor o que supuxeron aqueles anos, así como de reivindicar “o relato da transición construída desde abaixo”.

A investigadora insistiu na necesidade de apelar directamente aos mozos, lembrando que as xeracións actuais perciben o franquismo como un pasado “máis afastado e difuso”. Fronte a iso, defendeu que “hai que lembrar” e “facer memoria”, ao que cualificou de “fundamental”.

A historiadora referiuse tamén á presenza de mozas que expresan simpatía cara á ditadura. Rexeitou que se trate dun fenómeno espontáneo e enmarcouno en “unha ofensiva cultural por parte da extrema dereita”, cunha “intencionalidade política clara” que aproveita a falta de ferramentas formativas entre parte da mocidade.

No entanto, asegurou que esta tendencia pode reverterse con pedagoxía, xa que a maior parte dos mozos que repiten estas ideas non o fai desde un convencemento ideolóxico, senón por descoñecemento ou por dinámicas vinculadas ao humor, a identidade ou a pertenza a un grupo.

Table chamou a non caer en narrativas alarmistas que presentan aos mozos como “neonazis”, e remarcou que quen sosteñen esas ideas seguen sendo “unha minoría”. “Hai que seguir. Non podemos dar aos mozos por perdidos, non o somos”, deixou claro.

A creadora de contido, ademais, puxo en valor o exemplo extraordinario que supón a película proxectada esta mañá sobre o papel da educación e do maxisterio republicano na construción dos valores democráticos e alertou de que “non podemos dar por garantidos e para sempre que certos dereitos que temos non se poden perder”, en realidade “estamos no medio dunha onda reaccionaria antidemocrática que está a cambalear eses cimentos”.

Por iso incidiu en que “temos que entender que a democracia é practicamente unha decisión cotiá e unha práctica cotiá que se constrúe precisamente así, pondo en valor estas cuestións”.

Fortalecer a cultura democrática

El arqueólogo e divulgador Mikel Herrán (@putomikel), explicou que a sesión celebrada onte estivo dirixida a un público xeral e centrada nun debate amplo sobre o aumento de discursos que cuestionan as institucións democráticas, a desarticulación da democracia e a difusión da idea de que “con Franco viviríase mellor”. Segundo sinalou, este clima combínase co avance da ultradereita e a súa presenza crecente en espazos públicos, cuestións que considera necesario abordar sen abstraccións.

Herrán defendeu que a xornada de hoxe está orientada a levar esa reflexión á práctica mediante un traballo directo con mozos, “falando de ti a ti” e abordando mitos e bulos franquistas que seguen circulando, como a suposta creación da Seguridade Social por parte do ditador ou a idea de que durante a ditadura non existían problemas de vivenda.

Por iso apostou por un enfoque horizontal para abordalos coa mocidade. “Non se trata de dicir ‘téñoche que dicir isto e ti ter que crer’, senón de falar de que che preocupa, por que pensas isto, e ir desarticulando eses bulos aos poucos”, expuxo.

O divulgador rexeitou que deba falarse dos mozos como “neofranquistas” ou “neonazis”, senón que se atopan nun proceso de formación e o que necesitan son ferramentas adecuadas, algo ao que contribúe, ao seu xuízo, a proxección de ‘O mestre que prometeu o mar’.

Herrán deixou claro que esta actividade permite mostrar, a través dunha historia baseada en feitos reais e con elementos de ficción, como foron a Guerra Civil e o primeiro franquismo, apelando á empatía e favorecendo a pedagoxía.

Ademais, avanzou que estas actividades xeran conversacións entre o alumnado máis aló do propio encontro, permitindo que quen estiveron máis implicados dispoñan de ferramentas para debater entre eles “de ti a ti” e contribuír a que “a bóla siga rodando” nunha conversación democrática.

Preguntado polo papel dos medios de comunicación no contexto actual, Herrán considerou que desempeñan unha función “moi importante, tanto para ben como para mal”. Sinalou que algúns medios, en ocasións de maneira inconsciente e noutras de forma deliberada, deron difusión a bulos franquistas, especialmente a través de redes sociais ou plataformas alternativas.

Ao seu xuízo, ao colocar “na mesma mesa de debate” posturas democráticas e posicións “totalmente antidemocráticas”, outorgouse lexitimidade a discursos contrarios aos dereitos humanos. Isto, apuntou, contribuíu ao aumento do discurso nostálxico ou neofranquista que reflicten as estatísticas actuais.