LEI 52/2007, do 26 de decembro, pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura.

Índice de contidos

JUAN CARLOS I

REI DE ESPAÑA

A todos os que a presente visen e entendesen.

Sabede: Que as Cortes Xerais han aprobado e Eu veño en sancionar a seguinte lei.

O espírito de reconciliación e concordia, e de respecto ao pluralismo e á defensa pacífica de todas as ideas, que guiou a Transición, permitiunos dotarnos dunha Constitución, a de 1978, que traduciu xuridicamente esa vontade de reencontro dos españois, articulando un Estado social e democrático de dereito con clara vocación integradora.

O espírito da Transición dá sentido ao modelo constitucional de convivencia máis fecundo que gozásemos nunca e explica as diversas medidas e dereitos que se foron recoñecendo, desde a orixe mesma de todo o período democrático, en favor das persoas que, durante os decenios anteriores á Constitución, sufriron as consecuencias da guerra civil e do réxime ditatorial que a sucedeu.

A pesar dese esforzo lexislativo, quedan aínda iniciativas por adoptar para dar cumprida e definitiva resposta ás demandas deses cidadáns, expostas tanto no ámbito parlamentario como por distintas asociacións cívicas. Trátase de pedimentos lexítimos e xustos, que a nosa democracia, apelando de novo ao seu espírito fundacional de concordia, e no marco da Constitución, non pode deixar de atender.

Por iso mesmo, esta Lei atende ao manifestado pola Comisión Constitucional do Congreso dos Deputados que o 20 de novembro de 2002 aprobou por unanimidade unha Proposición non de Lei na que o órgano de representación da cidadanía reiteraba que «ninguén pode sentirse lexitimado, como ocorreu no pasado, para utilizar a violencia coa finalidade de impor as súas conviccións políticas e establecer réximes totalitarios contrarios á liberdade e dignidade de todos os cidadáns, o que merece a condena e repulsa da nosa sociedade democrática». A presente Lei asume esta Declaración así como a condena do franquismo contida no Informe da Asemblea Parlamentaria do Consello de Europa asinado en París o 17 de marzo de 2006 no que se denunciaron as graves violacións de Dereitos Humanos cometidas en España entre os anos 1939 e 1975.

É a hora, así, de que a democracia española e as xeracións vivas que hoxe gozan dela honren e recuperen para sempre a todos os que directamente padeceron as inxustizas e agravios producidos, por uns ou outros motivos políticos ou ideolóxicos ou de crenzas relixiosas, naqueles dolorosos períodos da nosa historia. Desde logo, a quen perderon a vida. Con eles, ás súas familias. Tamén a quen perderon a súa liberdade, ao padecer prisión, deportación, confiscación dos seus bens, traballos forzosos ou internamentos en campos de concentración dentro ou fóra das nosas fronteiras. Tamén, en fin, a quen perderon a patria ao ser empuxados a un longo, desgarrador e, en puntos casos, irreversible exilio. E, por último, a quen en distintos momentos loitaron pola defensa dos valores democráticos, como os integrantes do Corpo de Carabineros, os brigadistas internacionais, os combatentes guerrilleiros, cuxa rehabilitación foi unanimemente solicitada polo Pleno do Congreso dos Deputados do 16 de maio de 2001, ou os membros da Unión Militar Democrática, que se autodisolvió coa celebración das primeiras eleccións democráticas.

Neste sentido, a Lei senta as bases para que os poderes públicos leven a cabo políticas públicas dirixidas ao coñecemento da nosa historia e ao fomento da memoria democrática.

A presente Lei parte da consideración de que os diversos aspectos relacionados coa memoria persoal e familiar, especialmente cando se viron afectados por conflitos de carácter público, forman parte do estatuto xurídico da cidadanía democrática, e como talles son abordados no texto. Recoñécese, neste sentido, un dereito individual á memoria persoal e familiar de cada cidadán, que atopa a súa primeira manifestación na Lei no recoñecemento xeral que na mesma proclámase no seu artigo 2.

En efecto, no este precepto faise unha proclamación xeral do carácter inxusto de todas as condenas, sancións e expresións de violencia persoal producidas, por motivos inequivocamente políticos ou ideolóxicos, durante a Guerra Civil, así como as que, polas mesmas razóns, tiveron lugar na Ditadura posterior.

Esta declaración xeral, contida no artigo 2, compleméntase coa previsión dun procedemento específico para obter unha Declaración persoal, de contido rehabilitador e reparador, que se abre como un dereito a todos os prexudicados, e que poderán exercer eles mesmos ou os seus familiares.

No artigo 3 da Lei declárase a ilexitimidade dos tribunais, xurados ou órganos de calquera natureza administrativa creados con vulneración das máis elementais garantías do dereito a un proceso xusto, así como a ilexitimidade das sancións e condenas de carácter persoal impostas por motivos políticos, ideolóxicos ou de crenzas relixiosas. Sublíñase, así, de forma inequívoca, a carencia actual de vixencia xurídica daquelas disposicións e resolucións contrarias aos dereitos humanos e contribúese á rehabilitación moral de quen sufriron tan inxustas sancións e condenas.

Neste sentido, a Lei inclúe unha disposición derrogatoria que, de forma expresa, priva de vixencia xurídica a aquelas normas ditadas baixo a Ditadura manifestamente represoras e contrarias aos dereitos fundamentais co dobre obxectivo de proclamar a súa formal expulsión do ordenamento xurídico e impedir a súa invocación por calquera autoridade administrativa e xudicial.

Nos artigos 5 a 9 establécese o recoñecemento de diversas melloras de dereitos económicos xa recollidos no noso Ordenamento. Nesta mesma dirección, prevese o dereito a unha indemnización en favor de todas aquelas persoas que perderon a vida en defensa da democracia, da democracia que hoxe todos gozamos, e que non recibiran ata agora a compensación debida (art. 10).

Recóllense diversos preceptos (arts. 11 a 14) que, atendendo tamén neste ámbito unha moi lexítima demanda de non pouco cidadáns, que ignoran o paradoiro dos seus familiares, algúns aínda en fosas comúns, prevén medidas e instrumentos para que as Administracións públicas faciliten, aos interesados que o soliciten, as tarefas de localización, e, no seu caso, identificación dos desaparecidos, como unha última proba de respecto cara a eles.

Establécense, así mesmo, unha serie de medidas (arts. 15 e 16) en relación cos símbolos e monumentos conmemorativos da Guerra Civil ou da Ditadura, sustentadas no principio de evitar toda exaltación da sublevación militar, da Guerra Civil e da represión da Ditadura, no convencemento de que os cidadáns teñen dereito a que así sexa, a que os símbolos públicos sexan ocasión de encontro e non de enfrontamento, ofensa ou agravio.

O lexislador considera de xustiza facer un dobre recoñecemento singularizado. En primeiro lugar, aos voluntarios integrantes das Brigadas internacionais, aos que se lles permitirá acceder á nacionalidade española sen necesidade de que renuncien á que ostenten ata este momento (art. 18); e, tamén, ás asociacións cidadás que se significaron na defensa da dignidade das vítimas da violencia política a que se refire esta Lei (art. 19).

Co fin de facilitar a recompilación e o dereito de acceso á información histórica sobre a Guerra Civil, a Lei reforza o papel do actual Arquivo Xeral da Guerra Civil Española, con sede en Salamanca, integrar no Centro Documental da Memoria Histórica tamén con sede na cidade de Salamanca, e establecendo que se lle dea traslado de toda a documentación existente noutros centros estatais (arts. 20 a 22).

A presente lei amplía a posibilidade de adquisición da nacionalidade española aos descendentes ata o primeiro grao de quen fosen orixinariamente españois. Con iso satisfaise unha lexítima pretensión da emigración española, que inclúe singularmente aos descendentes de quen perderon a nacionalidade española polo exilio como consecuencia da Guerra Civil ou a Ditadura.

En definitiva, a presente Lei quere contribuír a pechar feridas aínda abertas nos españois e a dar satisfacción aos cidadáns que sufriron, directamente ou na persoa dos seus familiares, as consecuencias da traxedia da Guerra Civil ou da represión da Ditadura. Quere contribuír a iso desde o pleno convencemento de que, profundando deste xeito no espírito do reencontro e da concordia da Transición, non son só eses cidadáns os que resultan recoñecidos e honrados senón tamén a Democracia española no seu conxunto. Non é tarefa do lexislador implantar unha determinada memoria colectiva. Pero si é deber do lexislador, e labor da lei, reparar ás vítimas, consagrar e protexer, co máximo vigor normativo, o dereito á memoria persoal e familiar como expresión de plena cidadanía democrática, fomentar os valores constitucionais e promover o coñecemento e a reflexión sobre o noso pasado, para evitar que se repitan situacións de intolerancia e violación de dereitos humanos como as entón vividas.

Este é o compromiso ao que o texto legal e as súas consecuencias xurídicas responden.

Índice de contidos

1. A presente Lei ten por obxecto recoñecer e ampliar dereitos a favor de quen padeceron persecución ou violencia, por razóns políticas, ideolóxicas, ou de crenza relixiosa, durante a Guerra Civil e a Ditadura, promover a súa reparación moral e a recuperación da súa memoria persoal e familiar, e adoptar medidas complementarias destinadas a suprimir elementos de división entre os cidadáns, todo iso co fin de fomentar a cohesión e solidariedade entre as diversas xeracións de españois en torno aos principios, valores e liberdades constitucionais.
2. Mediante a presente Lei, como política pública, preténdese o fomento dos valores e principios democráticos, facilitando o coñecemento dos feitos e circunstancias acaecidos durante a Guerra civil e a Ditadura, e asegurando a preservación dos documentos relacionados con ese período histórico e depositados en arquivos públicos.

Índice de contidos

1. Como expresión do dereito de todos os cidadáns á reparación moral e á recuperación da súa memoria persoal e familiar, recoñécese e declara o carácter radicalmente inxusto de todas as condenas, sancións e calquera formas de violencia persoal producidas por razóns políticas, ideolóxicas ou de crenza relixiosa, durante a Guerra Civil, así como as sufridas polas mesmas causas durante a Ditadura.
2. As razóns a que se refire o apartado anterior inclúen a pertenza, colaboración ou relación con partidos políticos, sindicatos, organizacións relixiosas ou militares, minorías étnicas, sociedades secretas, logias masónicas e grupos de resistencia, así como o exercicio de condutas vinculadas con opcións culturais, lingüísticas ou de orientación sexual.
3. Así mesmo, recoñécese e declara a inxustiza que supuxo o exilio de moitos españois durante a Guerra Civil e a Ditadura.

Índice de contidos

1. Declárase a ilexitimidade dos tribunais, xurados e calquera outros órganos penais ou administrativos que, durante a Guerra Civil, constituíronse para impor, por motivos políticos, ideolóxicos ou de crenza relixiosa, condenas ou sancións de carácter persoal, así como a das súas resolucións.
2. Por ser contrarios a Dereito e vulnerar as máis elementais esixencias do dereito a un xuízo xusto, declárase en todo caso a ilexitimidade do Tribunal de Represión da Masonería e o Comunismo, o Tribunal de Orde Pública, así como os Tribunais de Responsabilidades Políticas e Consellos de Guerra constituídos por motivos políticos, ideolóxicos ou de crenza relixiosa de acordo con o disposto no artigo 2 da presente Lei.
3. Igualmente, decláranse ilexítimas, por vicios de forma e fondo, as condenas e sancións ditadas por motivos políticos, ideolóxicos ou de crenza por calquera tribunais ou órganos penais ou administrativos durante a Ditadura contra quen defenderon a legalidade institucional anterior, pretenderon o restablecemento dun réxime democrático en España ou tentaron vivir conforme a opcións amparadas por dereitos e liberdades hoxe recoñecidos pola Constitución.

Índice de contidos

1. Recoñécese o dereito a obter unha Declaración de reparación e recoñecemento persoal a quen durante a Guerra Civil e a Ditadura padeceron os efectos das resolucións a que se refiren os artigos anteriores.Este dereito é plenamente compatible cos demais dereitos e medidas reparadoras recoñecidas en normas anteriores, así como co exercicio das accións a que houbese lugar ante os tribunais de xustiza.
2. Terá dereito a solicitar a Declaración as persoas afectadas e, no caso de que as mesmas falecesen, o cónxuxe ou persoa ligada por análoga relación de afectividade, as súas ascendientes, os seus descendentes e os seus colaterais ata o segundo grao.
3. Así mesmo, poderán solicitar a Declaración as institucións públicas, previo acordo do seu órgano colexiado de goberno, respecto de quen, carecendo de cónxuxe ou dos familiares mencionados no apartado anterior, desempeñasen cargo ou actividade relevante nas mesmas.
4. As persoas ou institucións previstas nos apartados anteriores poderán interesar do Ministerio de Xustiza a expedición da Declaración. A tal fin, poderán achegar toda a documentación que sobre os feitos ou o procedemento obre no seu poder, así como todos aqueles antecedentes que se consideren oportunos.
5. A Declaración a que se refire esta Lei será compatible con calquera outra fórmula de reparación prevista no ordenamento xurídico e non constituirá título para o recoñecemento de responsabilidade patrimonial do Estado nin de calquera Administración Pública, nin dará lugar a efecto, reparación ou indemnización de índole económica ou profesional. O Ministerio de Xustiza denegará a expedición da Declaración cando non se axuste ao disposto nesta Lei.

Índice de contidos

1. Co fin de completar a acción protectora establecida pola Lei 5/1979, do 18 de setembro, de recoñecemento de pensións, asistencia médico-farmacéutica e asistencia social a favor das viúvas, fillos e demais familiares dos españois falecidos como consecuencia ou con ocasión da pasada Guerra Civil, modifícanse as letras a) e c) do número 2 do seu artigo primeiro, que quedan redactadas como segue:

a) Por heridas, enfermedad o lesión accidental originadas como consecuencia de la guerra.

c) Como consecuencia de actuacións ou opinións políticas e sindicais, cando poida establecerse así mesmo unha relación de causalidade persoal e directa entre a Guerra Civil e o falecemento.»

2. As pensións que se recoñezan ao abeiro do disposto no apartado anterior terán efectos económicos desde o primeiro día do mes seguinte á data de entrada en vigor da presente Lei, sendo de aplicación, no seu caso, as normas que regulan a caducidade de efectos no Réxime de Clases Pasivas do Estado.

Índice de contidos

1. A contía das pensións de orfandade en favor de orfos non incapacitados maiores de vinte e un anos causadas por persoal non funcionario ao abeiro das Leis 5/1979, do 18 de setembro, e 35/1980, do 26 de xuño, establécese en 132,86 euros mensuais.
2. Ás pensións de orfandade a que se refire o presente artigo seralles de aplicación o sistema de complementos económicos vixentes e experimentarán as revalorizacións que establezan as Leis de Orzamentos Xerais do Estado para cada ano.
3. O disposto nos dous apartados anteriores terá efectividade económica desde o primeiro día do mes seguinte á data de entrada en vigor da presente Lei, sen prexuízo das normas que sobre caducidade de efectos rexen no Réxime de Clases Pasivas do Estado.

Índice de contidos

1. Co fin de incorporar supostos no seu día excluídos da concesión de indemnizacións por tempos de estadía en prisión durante a Ditadura, modifícanse os apartados un e dous da disposición adicional décimo oitava da Lei 4/1990, do 29 de xuño, de Orzamentos Xerais do Estado para o ano 1990, que quedan redactados como segue:"Un. Quen acrediten sufrir privación de liberdade en establecementos penais ou en Batallóns Disciplinarios, en calquera das súas modalidades, durante tres ou máis anos, como consecuencia dos supostos contemplados na Lei 46/1977, do 15 de outubro, e tivesen cumprida a idade de sesenta anos no 31 de decembro de 1990, terán dereito a percibir por unha soa vez unha indemnización de acordo con a seguinte escala:Tres ou máis anos de prisión: 6.010,12 ".Por cada tres anos completos adicionais: 1.202,02 ".Dous. Se o causante do dereito a esta indemnización falecese, e no 31 de decembro de 1990 puidese ter cumpridos sesenta anos de idade terá dereito á mesma o cónxuxe supérstite, que sexa pensionista de viuvez por tal causa ou que, aínda non tendo esta condición, acredite ser cónxuxe viúvo do causante."
2. Engádense un apartado dous bis e un apartado sete á Disposición adicional décimo oitava da Lei 4/1990, do 29 de xuño de Orzamentos do Estado coa seguinte redacción:"Dous bis. Unha indemnización de 9.616,18 " recoñecerase ao cónxuxe supérstite de quen, sufrindo privación de liberdade por tempo inferior a tres anos como consecuencia dos supostos contemplados na Lei 46/1977, do 15 de outubro, fose condenado por eles a pena de morte efectivamente executada e non vise recoñecida no seu favor, por esta circunstancia, pensión ou indemnización con cargo a algún dos sistemas públicos de protección social.""Sete. Quen se consideren con dereito aos beneficios establecidos nos apartados un e dous anteriores, xa sexan os propios causantes ou os seus cónxuxes supérstites ou pensionistas de viuvez por tal causa, deberán solicitalos expresamente ante a citada Dirección Xeral de Custos de Persoal e Pensións Públicas."

Índice de contidos

Con efectos desde o 1 de xaneiro de 2005, engádese unha nova letra ou) ao artigo 7 do texto refundido da Lei do Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas, aprobado polo Real Decreto Lexislativo 3/2004, do 5 de marzo, que quedará redactada da seguinte maneira:

"ou) As indemnizacións previstas na lexislación do Estado e das Comunidades Autónomas para compensar a privación de liberdade en establecementos penais como consecuencia dos supostos contemplados na Lei 46/1977, do 15 de outubro, de Amnistía."

Índice de contidos

1. As persoas que percibisen desde o 1 de xaneiro de 1999 ata a data de entrada en vigor da presente Lei as indemnizacións previstas na lexislación do Estado e das Comunidades Autónomas para compensar a privación de liberdade en establecementos penais como consecuencia dos supostos contemplados na Lei 46/1977, do 15 de outubro, de Amnistía, poderán solicitar, na forma e prazos que se determinen, o abono dunha axuda cuantificada no 15 por cento das cantidades que, por tal concepto, consignasen na declaración do Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas de cada un dos estes períodos impositivos.
2. Se as persoas a que se refire o apartado 1 anterior falecesen, o dereito á axuda corresponderá aos seus herdeiros, quen poderán solicitala.
3. As axudas percibidas en virtude do disposto no presente artigo estarán exentas do Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas.
4. Por Orde do Ministro de Economía e Facenda determinarase o procedemento, as condicións para a súa obtención e o órgano competente para o recoñecemento e abono desta axuda.

Índice de contidos

1. En atención ás circunstancias excepcionais que concorreron na súa morte, recoñécese o dereito a unha indemnización, por unha contía de 135.000 €, aos beneficiarios de quen faleceron durante o período comprendido entre o 1 de xaneiro de 1968 e o 6 de outubro de 1977, en defensa e reivindicación das liberdades e dereitos democráticos.
2. Serán beneficiarios da indemnización a que se refire o apartado primeiro deste artigo os fillos e o cónxuxe da persoa falecida, se non estivese separado legalmente nin en proceso de separación ou nulidade matrimonial, ou a persoa que viñese convivindo con ela de forma permanente con análoga relación de afectividade á do cónxuxe durante, polo menos, os dous anos inmediatamente anteriores ao momento do falecemento, salvo que tivesen descendencia en común, nese caso bastará a mera convivencia.
3. Subsidiariamente, se non existisen os anteriores, serán beneficiarios, por orde sucesiva e excluínte, os pais, netos, os irmáns da persoa falecida e os fillos da persoa conviviente, cando dependesen economicamente do falecido.
4. Cando se produza a concorrencia de diversas persoas que pertenzan a un grupo dos que teñen dereito á indemnización, a contía total máxima repartirase por partes iguais entre todos os que teñan dereito pola mesma condición, excepto cando concorran o cónxuxe ou persoa con análoga relación afectiva e os fillos do falecido, nese caso a axuda distribuirase ao 50 por cento entre o cónxuxe ou a persoa con análoga relación de afectividade e o conxunto dos fillos.
5. Procederá o abono da indemnización sempre que polos mesmos feitos non se recibiu indemnización ou compensación económica algunha ou, recibíndose, sexa de contía inferior á determinada neste artigo.
6. O Goberno, mediante Real Decreto, determinará as condicións e o procedemento para a concesión da indemnización prevista neste artigo.
7. Os beneficiarios da indemnización establecida neste artigo disporán do prazo dun ano, a contar desde a entrada en vigor do Real Decreto a que se refire o apartado anterior, para presentar a súa solicitude ante a Comisión nel mencionada.

Índice de contidos

1. As Administracións públicas, no marco das súas competencias, facilitarán aos descendentes directos das vítimas que así o soliciten as actividades de indagación, localización e identificación das persoas desaparecidas violentamente durante a Guerra Civil ou a represión política posterior e cuxo paradoiro se ignore. O previsto no parágrafo anterior poderá aplicarse respecto das entidades que, constituídas antes do 1 de xuño de 2004, inclúan o desenvolvemento de tales actividades entre os seus fins.
2. A Administración Xeral do Estado elaborará plans de traballo e establecerá subvencións para sufragar gastos derivados das actividades contempladas neste artigo.

Índice de contidos

1. O Goberno, en colaboración con todas as Administracións públicas, elaborará un protocolo de actuación científica e multidisciplinar que asegure a colaboración institucional e unha adecuada intervención nas exhumaciones. Así mesmo, celebrará os oportunos convenios de colaboración para subvencionar ás entidades sociais que participen nos traballos.
2. As Administracións públicas elaborarán e porán a disposición de todos os interesados, dentro do seu respectivo ámbito territorial, mapas nos que consten os terreos en que se localicen os restos das persoas a que se refire o artigo anterior, incluíndo toda a información complementaria dispoñible sobre os mesmos.

O Goberno determinará o procedemento e confeccionará un mapa integrado que comprenda todo o territorio español, que será accesible para todos os cidadáns interesados e ao que se incorporarán os datos que deberán ser remitidos polas distintas Administracións públicas competentes.

As áreas incluídas nos mapas serán obxecto de especial preservación polos seus titulares, nos termos que reglamentariamente establézanse. Así mesmo, os poderes públicos competentes adoptarán medidas orientadas á súa adecuada preservación.

Índice de contidos

1. As Administracións públicas competentes autorizarán as tarefas de prospección encamiñadas á localización de restos das vítimas referidas no apartado 1 do artigo 11, de acordo con a normativa sobre patrimonio histórico e o protocolo de actuación que se aprobe polo Goberno. Os achados poranse inmediatamente en coñecemento das autoridades administrativas e xudiciais competentes.
2. As Administracións públicas, no exercicio das súas competencias, establecerán o procedemento e as condicións en que os descendentes directos das vítimas referidas no apartado 1 do artigo 11, ou as entidades que actúen no seu nome, poidan recuperar os restos enterrados nas fosas correspondentes, para a súa identificación e eventual traslado a outro lugar.
3. En calquera caso, a exhumación someterase a autorización administrativa por parte da autoridade competente, na que deberá ponderarse a existencia de oposición por calquera dos descendentes directos das persoas cuxos restos deban ser trasladados. A tales efectos, e con carácter previo á correspondente resolución, a administración competente deberá dar adecuada publicidade ás solicitudes presentadas, comunicando en todo caso a súa existencia á Administración Xeral do Estado para a súa inclusión no mapa referido no apartado primeiro do artigo anterior.
4. Os restos que fosen obxecto de traslado e non fosen reclamados serán inhumados no cemiterio correspondente ao termo municipal en que se atopasen.

Índice de contidos

1. A realización das actividades de localización e eventual identificación ou traslado dos restos das persoas referidas no apartado 1 do artigo 13 constitúese en fin de utilidade pública e interese social, para os efectos de permitir, no seu caso e de acordo con os artigos 108 a 119 da Lei de Expropiación Forzosa, a ocupación temporal dos terreos onde deban realizarse.
2. Para as actividades determinadas no apartado anterior, as autoridades competentes autorizarán, salvo causa xustificada de interese público, a ocupación temporal dos terreos de titularidade pública.
3. No caso de terreos de titularidade privada, os descendentes, ou as organizacións lexitimadas de acordo con o apartado anterior, deberán solicitar o consentimento dos titulares de dereitos afectados sobre os terreos en que se achen os restos. Se non se obtivese este consentimento, as Administracións públicas poderán autorizar a ocupación temporal, sempre tras audiencia dos titulares de dereitos afectados, con consideración das súas alegacións, e fixando a correspondente indemnización a cargo dos ocupantes.

Índice de contidos

1. As Administracións públicas, no exercicio das súas competencias, tomarán as medidas oportunas para a retirada de escudos, insignias, placas e outros obxectos ou mencións conmemorativas de exaltación, persoal ou colectiva, da sublevación militar, da Guerra Civil e da represión da Ditadura. Entre estas medidas poderá incluírse a retirada de subvencións ou axudas públicas.
2. O previsto no apartado anterior non será de aplicación cando as mencións sexan de estrito recordo privado, sen exaltación dos enfrontados, ou cando concorran razóns artísticas, arquitectónicas ou artístico-relixiosas protexidas pola lei.
3. O Goberno colaborará coas Comunidades Autónomas e as Entidades Locais na elaboración dun catálogo de vestixios relativos á Guerra Civil e a Ditadura para os efectos previstos no apartado anterior.
4. As Administracións públicas poderán retirar subvencións ou axudas aos propietarios privados que non actúen do modo previsto no apartado 1 deste artigo.

Índice de contidos

1. O Val dos Caídos rexerase estritamente polas normas aplicables con carácter xeral aos lugares de culto e aos cemiterios públicos.
2. En ningún lugar do recinto poderán levarse a cabo actos de natureza política nin exaltadores da Guerra Civil, dos seus protagonistas, ou do franquismo.

Índice de contidos

O Goberno, en colaboración coas demais Administracións públicas confeccionará un censo de edificacións e obras realizadas por membros dos Batallóns Disciplinarios de Soldados Traballadores, así como por prisioneiros en campos de concentración, Batallóns de Traballadores e prisioneiros en Colonias Penais Militarizadas.

Índice de contidos

1. Co fin de facer efectivo o dereito que recoñeceu o Real Decreto 39/1996, do 19 de xaneiro, aos voluntarios integrantes das Brigadas Internacionais que participaron na Guerra Civil de 1936 a 1939, non lles será de aplicación a esixencia de renuncia á súa anterior nacionalidade requirida no artigo 23, letra b, do Código Civil, no que se refire á adquisición por carta de natureza da nacionalidade española.
2. Mediante Real Decreto aprobado polo Consello de Ministros, determinaranse os requisitos e o procedemento a seguir para a adquisición da nacionalidade española por parte das persoas mencionadas no apartado anterior.

Índice de contidos

Recoñécese o labor das asociacións, fundacións e organizacións que destacasen na defensa da dignidade de todas as vítimas da violencia política á que se refire esta Lei. O Goberno poderá conceder, mediante Real Decreto, as distincións que considere oportunas ás referidas entidades.

Índice de contidos

1. De conformidade co previsto na Lei 21/2005, do 17 de novembro, constitúese o Centro Documental da Memoria Histórica, con sede na cidade de Salamanca.
2. Son funcións do Centro Documental da Memoria Histórica:

a) Manter e desenvolver o Arquivo Xeral da Guerra Civil Española creado por Real Decreto 426/1999, do 12 de marzo. A tal fin, e mediante o procedemento que reglamentariamente determínese, integraranse neste Arquivo todos os documentos orixinais ou copias fidedignas dos mesmos referidos á Guerra Civil de 1936-1939 e a represión política subseguinte sitos en museos, bibliotecas ou arquivos de titularidade estatal, nos cales, quedará unha copia dixitalizada dos mencionados documentos. Así mesmo, a Administración Xeral do Estado procederá á recompilación dos testemuños orais relevantes vinculados ao indicado período histórico para a súa remisión e integración no Arquivo Xeral.

b) Recuperar, reunir, organizar e pór a disposición dos interesados os fondos documentais e as fontes secundarias que poidan resultar de interese para o estudo da Guerra Civil, a Ditadura franquista, a resistencia guerrilleira contra ela, o exilio, o internamento de españois en campos de concentración durante a Segunda Guerra Mundial e a transición.

c) Fomentar a investigación histórica sobre a Guerra Civil, o franquismo, o exilio e a Transición, e contribuír á difusión dos seus resultados.

d) Impulsar a difusión dos fondos do Centro, e facilitar a participación activa dos usuarios e das súas organizacións representativas.

e) Outorgar axudas aos investigadores, mediante premios e bolsas, para que continúen desenvolvendo o seu labor académico e de investigación sobre a Guerra Civil e a Ditadura.

f) Reunir e pór a disposición da interesados información e documentación sobre procesos similares habidos noutros países.

3. A estrutura e funcionamento do Centro Documental da Memoria Histórica establecerase mediante Real Decreto acordado en Consello de Ministros.

Índice de contidos

1. A Administración Xeral do Estado aprobará, con carácter anual e coa dotación que en cada caso establézase nos Orzamentos Xerais do Estado, un programa de convenios para a adquisición de documentos referidos á Guerra Civil ou á represión política subseguinte que obren en arquivos públicos ou privados, nacionais ou estranxeiros, xa sexan en versión orixinal ou a través de calquera instrumento que permita arquivar, coñecer ou reproducir palabras, datos ou cifras con fidelidade ao orixinal. Os mencionados fondos documentais incorporaranse ao Arquivo Xeral da Guerra Civil Española.
2. De conformidade co disposto na Lei 16/1985, do 25 de xuño, de Patrimonio Histórico Español, os documentos que constan en arquivos privados e públicos relativos á Guerra Civil e a Ditadura decláranse constitutivos do Patrimonio Documental e Bibliográfico, sen prexuízo do disposto no artigo 22.

Índice de contidos

1. Para os efectos do previsto nesta Lei, garántese o dereito de acceso aos fondos documentais depositados nos arquivos públicos e a obtención das copias que se soliciten.
2. O previsto no apartado anterior será de aplicación, nos seus propios termos, aos arquivos privados sostidos, total ou parcialmente, con fondos públicos.
3. Os poderes públicos adoptarán as medidas necesarias para a protección, a integridade e catalogación destes documentos, en particular nos casos de maior deterioración ou risco de degradación

Índice de contidos

Autorízase ao Goberno a que leve a cabo as accións necesarias en orde a organizar e reestruturar o Arquivo Xeral da Guerra Civil Española.

Índice de contidos

As previsións contidas na presente Lei son compatibles co exercicio das accións e o acceso aos procedementos xudiciais ordinarios e extraordinarios establecidos nas leis ou nos tratados e convenios internacionais subscritos por España.

Índice de contidos

No prazo dun ano a partir da entrada en vigor desta Lei, o Goberno establecerá o marco institucional que impulse as políticas públicas relativas á conservación e fomento da memoria democrática.

Índice de contidos

1. Autorízase ao Goberno a que, no prazo de 6 meses, mediante Real Decreto, determine o alcance, condicións e procedemento para a concesión de indemnizacións extraordinarias en favor de quen sufrisen lesións incapacitantes por feitos e nas circunstancias e coas condicións a que se refire o apartado un do artigo 10 da presente Lei.
2. Procederá o recoñecemento das indemnizacións previstas nesta disposición sempre que polos mesmos feitos non se recibiu indemnización ou compensación económica con cargo a algún dos sistemas públicos de protección social.
3. As indemnizacións establecidas nesta disposición aboaranse directamente aos propios incapacitados e serán intransferibles.

Índice de contidos

Para os efectos da aplicación da Lei 37/1984, do 22 de outubro, o persoal da Mariña Mercante que foi incorporado ao Exército Republicano desde o 18 de xullo de 1936 considerarase incluído no Decreto do 13 de marzo de 1937 que establecía a incorporación á reserva naval, o Decreto do 12 de xuño de 1937 que aplicaba o anterior fixando o ingreso e escalafonamiento na citada reserva e a orde circular do 10 de outubro de 1937 que aproba o regulamento do citado escalafonamiento en desenvolvemento dos anteriores. Procederá o abono da pensión correspondente sempre que, polo mesmo suposto, non se recibiu compensación económica algunha, ou, recibíndose, sexa de contía inferior ao determinado nas mencionadas disposicións.

Índice de contidos

A fundación xestora do Val dos Caídos incluirá entre os seus obxectivos honrar e rehabilitar a memoria de todas as persoas falecidas como consecuencia da Guerra Civil de 1936-1939 e da represión política que a seguiu con obxecto de profundar no coñecemento deste período histórico e dos valores constitucionais. Así mesmo, fomentará as aspiracións de reconciliación e convivencia que hai na nosa sociedade. Todo iso con plena suxeición ao disposto no artigo 16.

Índice de contidos

1. As persoas cuxo pai ou nai fose orixinariamente español poderán optar á nacionalidade española de orixe se formalizan a súa declaración no prazo de dous anos desde a entrada en vigor da presente Disposición adicional. Este prazo poderá ser prorrogado por acordo de Consello de Ministros ata o límite dun ano.
2. Este dereito tamén se recoñecerá aos netos de quen perderon ou tiveron que renunciar á nacionalidade española como consecuencia do exilio.

Índice de contidos

O Goberno, a través do Ministerio de Xustiza, en canto sexa preciso para dar cumprimento ás previsións desta Lei, ditará as disposicións necesarias para facilitar o acceso á consulta dos libros das actas de defuncións dos Rexistros Civís dependentes da Dirección Xeral dos Rexistros e do Notariado.

Índice de contidos

En congruencia co establecido no punto 3 da Disposición Derrogatoria da Constitución, decláranse expresamente derrogados o Bando de Guerra do 28 de xullo de 1936, da Xunta de Defensa Nacional aprobado por Decreto número 79, o Bando do 31 de agosto de 1936 e, especialmente, o Decreto do xeneral Franco, número 55, do 1 de novembro de 1936: as Leis de Seguridade do Estado, do 12 de xullo de 1940 e 29 de marzo de 1941, de reforma do Código penal dos delitos contra a seguridade do Estado; a Lei do 2 de marzo de 1943 de modificación do delito de Rebelión Militar; o Decreto-Lei do 18 de abril de 1947, sobre Rebelión militar e bandidaxe e terrorismo e as Leis 42/1971 e 44/1971 de reforma do Código de Xustiza Militar; as Leis do 9 de febreiro de 1939 e a do 19 de febreiro de 1942 sobre responsabilidades políticas e a Lei do 1 de marzo de 1940 sobre represión da masonería e o comunismo, a Lei do 30 de xullo de 1959, de Orde Pública e a Lei 15/1963, creadora do Tribunal de Orde Pública.

Índice de contidos

Habilítase ao Goberno e aos seus membros, no ámbito das súas respectivas competencias, para ditar cantas disposicións sexan necesarias para o desenvolvemento e aplicación do establecido nesta Lei.

Índice de contidos

A presente Lei entrará en vigor ao día seguinte da súa publicación no Boletín Oficial do Estado, con excepción da Disposición Adicional Sétima que o fará ao ano da súa publicación.

Por tanto,

Mando a todos os españois, particulares e autoridades, que garden e fagan gardar esta lei.

Madrid, 26 de decembro de 2007.

JUAN CARLOS R.

O Presidente do Goberno,

JOSÉ LUÍS RODRÍGUEZ ZAPATERO

Índice de contidos

Lei 52/2007 do 26 de decembro

Pola que se recoñecen e amplían dereitos e establécense medidas en favor de quen padeceron persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura

Real decreto 1792/2008

Sobre concesión da nacionalidade española aos voluntarios integrantes das Brigadas Internacionais

Real decreto 1791/2008

Sobre a Declaración de Reparación e Recoñecemento persoal a quen padeceron persecución ou violencia durante a Guerra Civil e a Ditadura