O secretario de Estado de Memoria Democrática, Fernando Martínez, declarou que "a procura, localización e identificación dos restos de persoas enterradas en fosas comúns é un deber moral dunha sociedade democrática". Este deber moral estaría estreitamente relacionado coa dignificación das vítimas da guerra civil e da ditadura.

Fernando Martínez fixo estas declaracións nunha xornada organizada pola Secretaría de Estado, xunto á Federación Andaluza de Municipios e Provincias (FAMP) e a Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP), coa colaboración da Xunta de Andalucía, sobre a primeira convocatoria de axudas ás Entidades Locais para a realización de actividades relacionadas coa recuperación da memoria democrática.

A reunión, celebrada telematicamente, contou coa participación dos representantes dos 46 concellos de Andalucía que, nunha primeira fase, vanse a beneficiar das subvencións da Secretaría de Estado para implementar actuacións en diferentes ámbitos de investigación, recollida de testemuños, prospección, exhumación e análise de restos.

Ademais do secretario de Estado, na reunión participaron o delegado do Goberno en Andalucía, Pedro Fernández Peñalver; o representante do Comisionado para a Concordia de Andalucía, Francisco Javier Arroyo; o presidente da FAMP e da Deputación de Sevilla, Fernando Rodríguez Villalobos e o secretario xeral da Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP), Carlos Daniel Casares Díaz.

Na súa intervención, Fernando Martínez destacou o "claro compromiso político e moral coas vítimas e os seus familiares" que mantén o Ministerio de Presidencia, Relacións coas Cortes e Memoria Democrática desde 2018. Este compromiso queda reflectido en todas as axudas aprobadas polo Goberno para a recuperación da memoria democrática, e moi especialmente para exhumaciones.

Neste sentido, lembrou a aprobación dun plan de choque no que se incluíu unha subvención directa á FEMP de 750.000 euros. Este orzamento destinouse a financiar as actuacións que leven a cabo os Concellos para investigar, localizar, exhumar e identificar a persoas desaparecidas en fosas da guerra civil e o franquismo. Estas axudas van servir para subvencionar 92 proxectos de exhumaciones en toda España, dos que 46 son de Andalucía. Ademais, a Secretaría de Estado adxudicou directamente axudas para exhumaciones por valor de 450.000 euros que, segundo explicou o secretario de Estado, beneficiaron a 22 proxectos de exhumaciones, dos que oito se desenvolven en Andalucía.

Fernando Martínez destacou a importancia destas axudas cun exemplo moi gráfico. "Como resultado deste plan de choque -sinalou- iniciouse o proceso de apertura de 114 fosas en toda España. Cando máis fosas se han exhumado ao longo da nosa historia con rigor científico foi nos seis anos de Goberno de José Luís Rodríguez Zapatero, e entón sumaron neses seis anos 177 fosas".

Unha vez repartidas as subvencións previstas no plan de choque, e tras a aprobación dos Orzamentos Xerais do Estado, a Secretaría de Estado comezou a desenvolver un plan cuatrienal de memoria democrática. A este respecto, o secretario de Estado explicou que o 60% dos 11,3 millóns de euros de orzamento para memoria democrática en 2021 está destinado fundamentalmente á exhumación de fosas comúns.

Unha das primeira decisións que se tomaron no marco deste plan cuatrienal foi a celebración, o pasado mes de marzo, dunha conferencia sectorial de Memoria Democrática, presidida pola vicepresidenta primeira e ministra de Presidencia, Relacións coas Cortes e Memoria Democrática, Carmen Calvo. Nesta conferencia sectorial aprobouse a repartición entre as Comunidades Autónomas e Cidades Autónomas de Ceuta e Melilla dunhas axudas de tres millóns de euros destinados fundamentalmente a exhumaciones.

Fernando Martínez destacou que, deses tres millóns de euros, 507.000 euros correspóndenlle a Andalucía. Segundo quixo aclarar o secretario de Estado, o feito de que Andalucía fose a que se leve maior porcentaxe de axudas tanto do plan de choque como da primeira anualidade do plan cuatrienal débese a que "en Andalucía a represión foi durísima". Segundo os estudos realizados por universidades andaluzas, e que foron coordinados polo propio Fernando Martínez, ao redor de 60.000 andaluces e andaluzas foron fusilados durante a guerra e a primeira década da ditadura franquista.